1 A world of English English has become a global language. It is the language we use to connect with people across the world. Your world is already “a world of English”. The English language is all around you. In this chapter, you will get the chance to expand your skills and learn more about English – a language that connects us. Main targets: • to compare the English language with other languages you know • to explore where English is spoken • to know about some countries where English is primary or secondary language Language and grammar: • verbs in the present tense • how to ask questions in English Model text: autobiography Where do you think this photo was taken? What do the words on the stairs say? What does the purpose of life mean?
Focus words UNDERSTANDING 1 Explain the words Read the text: Icelandic is my mother tongue, but I learn other languages in school. I have a friend who is bilingual. Her mother is from Poland, so they speak both Icelandic and Polish at home. When we grow up we will need to communicate with people who don’t speak our language. If you can’t understand a language, for example when you travel abroad, you need an interpreter who can translate for you. a) The focus words are marked in the text. Work with a partner and explain the meaning of these focus words to each other. If you get stuck, try to explain the meaning of the words in Icelandic first. b) Write a short explanation in English for each word. If you like, use the sentence starters: A language is … A mother tongue is … You are bilingual when you … To translate is to … To communicate is to … An interpreter is a person who … To understand is to … To speak means to … To travel is to … mother tongue language bilingual translate Hæfniviðmið • Lesið, skilið og unnið með fjölbreyttan orðaforða úr ýmsum textum. • Tileinkað sér og nýtt fjölbreyttan orðaforða og viðeigandi hugtök sem tengjast ólíkum viðfangsefnum. (Lykilhæfni)
9 2 Translate the text a) Translate and write this text in English. Sara talar tvö tungumál. Hún er tvítyngd. Mamma hennar er íslensk og pabbi hennar er frá Marokkó. Þau tala saman á íslensku. Hún skilur ekki frönsku. Hvert er móðurmál Söru? Freewriting er eins konar hugflæðisskrif. Þú skrifar niður allt sem þér dettur í hug, án þess að spá í réttritun, orðavali eða uppbyggingu. b) Two of the focus words are missing in the text above. Can you figure out which ones? 3 Freewrite Freewriting er det samme som tenkeskriving. Når du tenkeskriver, så skriver du ned alt du kommer på, uten å tenke på rettskriving, ordvalg og struktur. How do we communicate with each other? Freewrite for one minute. TALKING 4 Guess the word Work with a partner. Cut a sheet of paper into eight pieces and write one focus word on each. Turn these notes face down. Student A picks one note and explains the word to student B without using the actual focus word. Student B tries to guess the focus word. communicate travel understand speak interpreter What if Greta Thunberg didn’t speak English? Hæfniviðmið • Aflað sér upplýsinga úr texta, greint aðalatriði frá aukaatriðum og nýtt sér í verkefnavinnu. • Tekið þátt í óformlegu samtali með því að umorða og nota föst orðasambönd úr daglegu máli.
NEXT UP! 1 10 Travelling words You have probably heard about how the English language has spread across the world. But did you know that the Vikings once influenced the English language? In fact, the Vikings exported many words from Old Norse to England when they first travelled there in the Viking Age. At the beginning of the year 793 AD, the Vikings attacked the monastery at Lindisfarne in the north-east of England. The monks were brutally killed or enslaved. The Vikings stole all the treasures and damaged the monastery. This incident has traditionally been used to mark the beginning of the Viking Age (793–1066 AD). However, not all Vikings travelled to steal, burn and kill during the Viking Age. Most of them were probably just looking for fertile land or someone to trade goods with. Before reading Look at the title and the illustrations. What do you think this text might be about? probably – líklega to influence – að hafa áhrif Norse – norrænt AD – eftir krist a monastery – munkaklaustur enslaved – gerður að þræl an incident – atvik fertile – frjósamur to trade – að stunda viðskipti goods – vörur
11 1 A world of English The Vikings were also known as the Norsemen. Many of them first settled on the northern and eastern shores of England. In this area, many of the villages and cities have names that end with the Norse words by and torp, for example Grimsby and Scunthorpe. Grim, for example, was a common Norse name and Grimsby simply means “Grim’s village”. Norse words such as husbondi, knifr and taka are words that are still used in English, although these words have changed over time. Simply put, the Vikings were great shipbuilders and travelled far across the seas. On these travels, they took the Old Norse language with them. It is quite fascinating that English, the world language of today, still carries traces of the Vikings, don’t you agree? to settle – að nema land shore – strönd common – algengt simply put – í stuttu máli a shipbuilder – skipasmiður a trace – spor Lindisfarne monastery, Northumberland, Great Britain
NEXT UP! 1 12 UNDERSTANDING 5 Summarise and retell a) Write up to five keywords from each of the first three paragraphs in “Travelling Words”. When you summarise a text, it can be useful to read the whole text through once without stopping. The second time, read one paragraph, write some keywords, read the next paragraph, write some keywords, and so on. Then, check if you are able to summarise. If not, read the text one last time and write some more keywords for each paragraph. b) Work with a partner. Retell the text to each other using only the keywords you have written down. 6 What is the word? a) Norse words such as husbondi, knifr and taka are words that are still used in English. Write the words as they are spelled today. b) Choose three of the Norse words below. Write the words as they are spelled today. vindauga kaka egg fjorðr baggi uggligr klappa c) Write six sentences with the words from tasks a) and b). Use one of the words in each sentence. You should write the words as they are spelled today. TALKING 7 Discuss with a partner Most languages include words that originally come from another completely different language. Which foreign words do you use? Work with a partner to write a list. to summarise – að gera samantekt a paragraph – málsgrein to spell – að stafa Hæfniviðmið • Lesið, skilið og unnið með fjölbreyttan orðaforða úr ýmsum textum. • Skrifað skilmerkilega um efni sem hann hefur lesið, séð eða heyrt. • Tekist á við margs konar aðstæður í almennum samskiptum, miðlað og tekið á móti upplýsingum.
13 1 A world of English English – a world language Before reading Think about the following: Why do they speak English in countries like the USA, Australia and India? Countries where English is the primary language Countries where English is one of the official languages TALKING 8 English around the world Work with a partner. Study the map and write the names of the countries where English is an official language or widely spoken. You will need an atlas for this task. 9 Discuss Why do you think English is spoken in countries in Africa? Discuss with your partner and write down your thoughts in keywords. 10 A chosen destination Look at the list you made in task 8. If you could travel to one of these countries, which one would you choose? First, freewrite for a couple of minutes. Then, explain to a partner why you would like to go there. primary language – fyrsta tungumá Hæfniviðmið • Tekist á við margs konar aðstæður í almennum samskiptum, miðlað og tekið á móti upplýsingum. • Tekið þátt í samræðum um kunnugleg málefni og látið skoðun sína í ljós.
NEXT UP! 1 94 Test Yourself Complete these tasks to reflect on both your learning process and what you have learnt by working with chapter 2, “Explore”. Main targets a) In this chapter, you have read about inventions, creations, curiosity and travelling. Which of the texts did you like the most? Write a short answer to explain, and remember to give reasons for your answer. b) You have written several descriptions. What does it mean to describe someone or something? Write a short explanation. If you like, you can start like this: When you describe someone or something, you … c) What is the purpose of an informative article? Write a short explanation. If you like, you can give examples of topics for informative articles. d) What have you learnt about your writing and oral skills? Perhaps you got some feedback from your teacher. Write your learning and feedback down in keywords. e) Group task: “Create a commercial” What have you learnt from this task? You can comment on your work process, the conversation and the presentation. Write about at least two things you have learnt. Language and grammar a) What is an adjective? Write a short explanation. If you like, you can start like this: Adjectives are words that … Hæfniviðmið • Skrifað um skoðanir sínar, tilfinningar, reynslu og þekkingu með fjölbreyttum orðaforða. • Skrifað skilmerkilega um efni sem hann hefur lesið, séð eða heyrt. • Sýnt góð tök á orða- forða, meginreglum málnotkunar og notað tengiorð við hæfi.
95 2 Explore b) Give an example of an adjective and demonstrate the three different forms of comparison: the positive, the comparative and the superlative. c) Study these sentences: I am taller than you are. Space travel is more interesting than moonwalking. Write down the adjectives you find. What do we use different comparative adjectives for? Write a short explanation. If you get stuck, you can write your explanation in Icelandic. d) Both of these sentences are in the present tense. Translate the sentences into Icelandic. We eat breakfast every morning. I can’t come. I am eating breakfast now. Compare the English sentences with your Icelandic translation. What do you notice about the verb to eat (að borða)? Write a short explanation. Niagara Falls on the border of Ontario, Canada, and New York, USA Answers to task 14: • Top right: Driving glasses which allow rear vision whithout turning the head (1934) • Top left: A pair of swimming gloves (1930) • A water bicycle (1932)
NEXT UP! 1 232 Test Yourself Complete these tasks to reflect on both your learning process and what you have learnt by working with chapter 5, “Let me tell you a story …”. Main targets a) Which forms can we use to tell a story? Write a list of all the different ways you can think of. b) What can you do to make a story interesting? Write about at least two techniques. Explain why using these techniques can make a story more interesting. c) Group task: “Dramatise a story” What have you learnt from this task? You can comment on your work process, the acting and filming, and the presentation. Write about at least two things you have learnt. Language and grammar a) What is a synonym? Write down a definition. Then, choose a word and write at least four examples of synonyms for that word. Hæfniviðmið • Skrifað skilmerkilega um efni sem hann hefur lesið, séð eða heyrt. • Skrifað um skoðanir sínar, tilfinningar, reynslu og þekkingu með fjölbreyttum orðaforða. • Sýnt góð tök á orða- forða, meginreglum málnotkunar og notað tengiorð við hæfi.
233 5 Let me tell you a story … b) Write as many synonyms as you can for each of the following words: say, walk, think, smile c) What is an adjective? Write a definition and at least three examples of adjectives. d) Read the following excerpt: Margot stood alone. She was a very frail girl who looked as if she had been lost in the rain for years and the rain had washed out the blue from her eyes and the red from her mouth and the yellow from her hair. She was an old photograph dusted from an album, whitened away, and if she spoke at all her voice would be a ghost. Now she stood, separate, staring at the rain and the loud wet world beyond the huge glass. Find at least four adjectives in the excerpt and conjugate them in the positive, the comparative and the superlative. Example: nice – nicer – the nicest
MÁLFRÆÐI (Grammar). ..................................................................... 236 1 Sagnorð (Verbs)................................................................................. 236 2 Nafnorð (Nouns)................................................................................ 243 3 Lýsingarorð (Adjectives).................................................................... 246 4 Atviksorð (Adverbs)........................................................................... 247 5 Fornöfn (Pronouns)............................................................................ 249 6 Ákvæðisorð (Determiners). ............................................................... 251 Eignarfornöfn (Possessive pronouns)............................................. 251 Ábendingarfornöfn (Demonstratives)............................................ 252 Magnorð (Quantifiers).................................................................. 252 Ákveðinn og óákveðinn greinir (Indefinite and definite article)....... 252 Grunntölur (Cardinal numbers)..................................................... 253 7 Forsetningar (Prepositions)................................................................ 254 TUNGUMÁL (Language)...................................................................... 256 Að skilja fyrirmæli með verkefnum......................................................... 256 Fyrirsagnir (Headline style and Sentence style)......................................... 256 Bein og óbein ræða.................................................................................. 257 They sem kynhlutlaust fornafn (Gender-neutral pronoun)....................... 257 Tengiorð (Linking words).......................................................................... 258 Notkun do í spurnarsetningum og neitunarsetningum........................... 258 Algeng mistök (Common mistakes)......................................................... 258 LESTRARTÆKNI (Reading strategies)............................................ 262 Leitarlestur (Scanning). ........................................................................... 262 Skimunarlestur (Skimming)..................................................................... 262 Ítarlestur (Close reading). ........................................................................ 262 TEGUNDIR TEXTA OG MARKMIÐ MEÐ RITUN (TEXT TYPES)............ 263 Fræðitexti (Informative texts)................................................................... 263 Frásagnartexti (Imaginative texts). .......................................................... 263 Rökfærslutexti (Argumentative texts)...................................................... 263 Reference section
NEXT UP! 1 236 Málfræði (Grammar) Sagnorð (Verbs) Sagnorð lýsa aðgerð sem gerist í nútíð, þátíð eða framtíð. She loves her cat. (nútíð) I played chess yesterday. (þátíð) They will bake a cake tomorrow. (framtíð) Sum sagnorð eru regluleg og beygjast eftir ákveðnu mynstri. Önnur eru óregluleg og best er að læra þau utan að. Nafnháttur Nútíð Þátíð Núliðin tíð (infinitive) (present simple) (past simple) (present perfect) Regluleg to talk talk/talks talked have/has talked to walk walk/walks walked have/has walked Óregluleg to sing sing/sings sang have/has sung to go go/goes went have/has gone Nafnháttur (Infinitive) Nafnháttur er grunnform sagnorðs. Í orðabókum og orðalistum eru sagnorð alltaf í nafnhætti. Stundum notum við nafnháttarmerki með sagnorðum í nafnhætti. Íslenska nafnháttarmerkið er að en í ensku notum við to: að tala – to talk að ferðast – to travel Einföld nútíð (Present simple) Einföld nútíð er notuð þegar fjallað er um eitthvað sem gerist reglulega, eitthvað sem við erum vön að gera eða eitthvað sem ekki breytist. They leave early every morning. I play football on Tuesdays. Water boils at 100 degrees Celsius. 1
237 REFERENCE SECTION Sambeyging (Concord) Í einfaldri nútíð þarf að vera sambeyging (concord) milli frumlagsins og sagnfyllingarinnar í setningunni. Einfalda nútíðin er alltaf eins og nafnhátturinn en við bætum -s aftan við þegar frumlagið er he, she og it eða önnur orð sem hægt er að setja í staðinn fyrir he, she og it: my father, Jenny, the cat Að beygja sagnorð í nútíð: Frumlag Sagnfylling Eintala 1. persóna I think 2. persóna you think 3. persóna he/she/it thinks Fleirtala 1. persóna we think 2. persóna you think 3. persóna they think Ef grunnform sagnorðsins endar á -s, -x, -ch, -sh og -o, bætum við -es aftan við: to wish – he wishes Ef grunnform sagnorðsins enda á samhljóða +y, breytist y í i og við bætum -es aftan við í 3. persónu eintölu: to reply – Mary replies Samsett nútíð (Present continuous) Samsett nútíð er notuð til að segja frá einhverju sem er að gerast akkúrat núna, um yfirstandandi ferli eða eitthvað sem er að fara að gerast. Samsett nútíð myndast með hjálparsögninni to be og aðalsögninni með -ing aftan við. Dæmi: They are leaving right now. (gerist núna) I am studying at the University. (yfirstandandi ferli) She is coming tomorrow. (gerist í náinni framtíð)
NEXT UP! 1 238 Þátíð (Past simple) Þátíð fjallar um eitthvað sem gerðist áður, til dæmis í gær, í síðustu viku eða í fyrra. Við bætum -ed aftan við grunnform sagnorðsins til að mynda þátíð: to talk – talked to play – played Óreglulegu sagnorðin beygjast á mismunandi hátt og þau er best að læra utan að. to go – went to write – wrote Algeng óregluleg sagnorð (Common irregular verbs) Infinitive Past simple Past participle be begin break bring buy build choose come cost cut do draw drive eat feel find get give go have hear was/were began broke brought bought built chose came cost cut did drew drove ate felt found got gave went had heard been begun broken brought bought built chosen come cost cut done drawn driven eaten felt found got (gotten) given gone had heard vera byrja brjóta koma með kaupa byggja velja koma kosta skera gera teikna keyra borða finna fyrir finna fá gefa fara hafa heyra
239 REFERENCE SECTION Algeng óregluleg sagnorð (Common irregular verbs) Infinitive Past simple Past participle hold keep know lay leave lead let lie lose make mean meet pay put run say see sell send set sit speak spend stand take teach tell think understand wear win write held kept knew laid left led let lay lost made meant met paid put ran said saw sold sent set sat spoke spent stood took taught told thought understood wore won wrote held kept known laid left led let lain lost made meant met paid put run said seen sold sent set sat spoken spent stood taken taught told thought understood worn won written halda geyma vita leggja yfirgefa leiða leyfa liggja missa gera meina hitta borga setja hlaupa segja sjá selja senda setja sitja tala nota standa taka kenna segja hugsa skilja klæðast vinna skrifa
NEXT UP! 1 240 Samsett þátíð (Past continuous) Samsett þátíð er oft notuð til að lýsa athöfn sem var í gangi þegar eitthvað annað gerðist. Samsett þátíð myndast með þátíð hjálparsagnarinnar to be + aðalsögnina með-ing- aftan við. I was taking a shower when the phone rang. While Jenny and Rick were making dinner, the dog ran away. Það sem gerðist á meðan er túlkað með sögn í þátíð. (rang, ran). Annars notum við samsetta þátíð til að fjalla um tvo atburði sem gerðust samtímis, eða til að sýna fram á að atburður varir í einhvern tíma: Mum was sleeping while I was doing the dishes. (atburðir sem gerast samtímis) We were playing video games all afternoon. (atburður varir í einhvern tíma) Núliðin tíð (Present perfect) Núliðin tíð segir frá einhverju sem hefur gerst. Núliðin tíð myndast með hjálparsögninni to have + lýsingarhætti þátíðar af aðalsögninni: She has played football. We have seen the film. Öll regluleg sagnorð eru eins í lýsingarhætti þátíðar og þátíð (enda á -ed), en óreglulegu sagnorðin fylgja ekki þessari reglu og best er að læra þau utan að. We have bought a horse. I have swum in the sea. Sjá lista með óreglulegum sagnorðum á blaðsíðu 238.
241 REFERENCE SECTION Framtíð (Present future) Framtíð fjallar um eitthvað sem mun gerast. Hér eru tvær leiðir til að mynda framtíð: • will + nafnháttur Þetta notum við um eitthvað sem mun gerast, óháð því hvort það var skipulagt eða ekki. I will see you next week. It will rain tomorrow. • be going to + nafnháttur: Þetta gildir um eitthvað sem við höfum ákveðið að gera eða erum að hugsa um að gera: I am going to clean my room on Friday. We are going to rent a house on the coast this summer. Boðháttur (Imperative) Boðhátt notum við þegar við gefum skipanir, hvetjum eða leiðbeinum. Við myndum boðhátt með nafnhætti sagnarinnar án nafnháttarmerkisins to: Eat! Sit down! Come here! (skipun) Please come in and sit down. (hvatning) Take a left and then a right. (leiðbeiningar) Neitunarsetningar verða til með því að setja Do not fyrir framan sagnorðið: Do not boil the potatoes too long. Hjálparsagnir (Auxiliary verbs) Hjálparsagnirnar to be, to have og to do eru oftast notaðar til þess að móta tíðir sagnorðanna: I am helping you. I was helping you. He has done his homework. He had done his homework. Do you play football? Did you play football?
NEXT UP! 1 242 Háttarsögn (Modal auxiliary verbs) Háttarsagnir eru meðal annars notaðar til þess að tjá möguleika, leyfi, skyldu, getu, áform og vilja. Þessar sagnir hafa áhrif á merkingu aðalsagnarinnar. Eftirfarandi hjálparsagnir finnast: can, could, may, might, must, shall, should, will, would, ought to Háttarsagnir hafa aðeins eina mynd, óháð frumlagi, og þeim fylgir alltaf nafnháttur. He may sit here. She should visit her grandparents. It will get better. Þolmynd (Passive voice) Í setningu í germynd framkvæmir frumlagið í setningunni aðgerðina: S V Mary painted the house this summer. Í setningu í þolmynd framkvæmir frumlagið ekki aðgerðina, heldur verður frumlagið fyrir aðgerðinni: S V The house was painted this summer by Mary. Sá sem framkvæmir aðgerðina getur komið fyrir í setningunni (… by Mary). Þá notum við alltaf forsetninguna by til að segja til um hver framkvæmir. Það er ekki alltaf mikilvægt að það komi fram hver framkvæmir aðgerðina. Ef svo er ekki, sleppum við þeim lið: English is spoken here. Books are sold in the bookstore. Þolmynd sagnorða er algengari í ensku heldur en íslensku.
243 REFERENCE SECTION Nafnorð (Nouns) Nafnorð eru orð sem tákna persónur, staði, hluti og dýr. Óhlutbundin orð, eins og til dæmis hugsun, eru líka nafnorð. Nafnorð skiptast í sérnöfn (proper nouns) og samnöfn (common nouns). Regluleg beyging Fleirtala flestra nafnorða er mynduð með því að bæta -s aftan við orðið: room – rooms book – books Flest orð sem enda á s-hljóði (blísturhljóði) fá -es endingu. Það er að segja orð sem enda á -s, -ch og -sh: class – classes watch – watches dish – dishes Ef orð enda á samhljóða og y breytist y í i + -es í fleirtölu: lady – ladies country – countries Nokkur nafnorð sem enda á -o í eintölu fá -es endingu í fleirtölu: hero – heroes potato – potatoes Dæmi um undantekningar: Við orðin piano, photo og radio bætist -s við endinguna: pianos, photos, radios 2
NEXT UP! 1 244 Nokkur nafnorð sem enda á -f eða -fe í eintölu fá -ves endingu í fleirtölu: thief – thieves half – halves knife – knives wife – wives Dæmi um undantekningar: Roof, chief, handkerchief fá endinguna -s: roofs, chiefs, handkerchiefs Óregluleg beyging Sum nafnorð hafa sitt eigið fleirtöluform þar sem sérhljóði breytist frá eintölu til fleirtölu Hér eru nokkur dæmi: Eintala Fleirtala woman man child foot tooth mouse women men children feet teeth mice Sum nafnorð eru eins í eintölu og fleirtölu: a sheep – many sheep a deer – many deer a fish – many fish Nafnorð sem finnast bara í eintölu Dæmi: news, money, furniture, advice, information, homework, milk, bread, luggage, pollution Sagnorð sem standa með þessum nafnorðum eru alltaf í eintölu: No news is good news. Where is my money? It is on the table. This furniture looks old.
245 REFERENCE SECTION Nafnorð sem finnast bara í fleirtölu Dæmi: police, people, clothes, trousers, stairs, headphones, directions Sagnorð sem standa með þessum nafnorðum eru alltaf í fleirtölu: These people are all members of our club. The police were at the scene of the crime. His trousers are blue. Eignafall (Genitive) Eignafall er notað þegar talað er um eignarhald, eitthvað tilheyrir einhverjum. • Eignafall með úrfellingarkommu + s (’s) Þetta form er oft notað þegar „eigandinn“ er einstaklingur eða dýr: My friend’s mother called yesterday. I just love Mary’s new coat. The cat’s eyes shone in the dark room. Í fleirtölu bætist oftast bara við úrfellingarkomma: the brothers’ house Ef um óreglulegar fleirtölumyndir er að ræða, þar sem nafnorðið endar ekki á s, bætist við úrfellingarkomma og s: the children’s playground • Eignafall með of Þessi mynd er oft notuð þegar „eigandinn“ er ekki einstaklingur eða dýr: The capital of New Zealand is Wellington. The photographer captured the beauty of the sunset.
NEXT UP! 1 246 Lýsingarorð (Adjectives) Lýsingarorð eru orð sem lýsa fólki, dýrum hlutum og hugtökum: a smart girl, beautiful kittens, a tall tree, complete freedom Stigbreyting (Comparison) Lýsingarorð eru oft notuð til að sýna hversu mikið eða hversu sterkt eitthvað er. Þau eru stigbreytt í frumstigi,miðstigi og efsta stigi. • Lýsingarorð með einu atkvæði stigbreytast með -er og -est. Það á einnig við um tveggja atkvæða lýsingarorð sem enda á -y, -er eða -ow. Frumstig Miðstig Efsta stig (eitt atkvæði) small smaller the smallest (tvö atkvæði) clever cleverer the cleverest Athugið að í lýsingarorðum sem enda á -y, breytist sérhljóðinn í -i, til dæmis easy – easier – the easiest. Lýsingarorð sem enda á -le fá einungis endinguna -r og -st. Dæmi:l little – littler – the littlest. • Önnur lýsingarorð stigbreytast með more og most: beautiful – more beautiful – the most beautiful • Sum lýsingarorð hafa sérstaka stigbreytingu sem þarf að læra utan að, til dæmis: good – better – the best bad – worse – the worst ill – worse – the worst Oft er ástæða til að styrkja lýsingarorð. Það gerum við á eftirfarandi hátt very happy – much happier – the very happiest very good – much better – the very best 3
247 REFERENCE SECTION Lýsingarorð sem eiga við þjóðerni (Adjectives of nationality) Lýsingarorð geta sagt til um þjóðerni eða tungumál viðfangsefnisins: Icelandic salmon is popular all over the world. Selma speaks Icelandic. Athugið! Lýsingarorð sem lýsa þjóðerni eru alltaf skrifuð með stórum staf. Land Lýsingarorð Nafnorð England English an Englishman/Englishwoman Raðtölur (Ordinal numbers) 1st first 2nd second 3rd third 4th fourth 5th fifth 13th thirteenth 22nd twenty-second 33rd thirty-third 50th fiftieth 102nd (one) hundred and second Atviksorð (Adverbs) Atviksorð segir nánar til um sagnorðið í setningunni: hvernig eitthvað er gert (háttaratviksorð), hvenær eða hversu oft eitthvað gerist (tíðaratviksorð), og hvar eitthvað er eða á sér stað (staðaratviksorð): She sings beautifully. (hvernig hún syngur) My brother came home yesterday. (hvenær bróðirinn kom heim) We sometimes watch TV in the morning. (hversu oft við horfum á sjónvarpið) Jillian is sitting outside. (hvar bókin er) My book is here on the table. (hvor boka er) 4
NEXT UP! 1 248 • Atviksorð með -ly Lýsingarorð Atviksorð beautiful beautifully slow slowly Atviksorð með -ly stigbreytast með more og most. happily – more happily – most happily terribly – more terribly – most terribly Athugið! Early stigbreytist með -er og -est: early – earlier – earliest • Sambærileg atviksorð og lýsingarorðm Dæmi: daily, weekly, monthly, fast, long, hard, late, near Lýsingarorð Atviksorð This is a fast car. The car runs fast. Ellen is a hard worker. Ellen works hard. • good – well Atviksorðið good tilheyrir lýsingarorðinu well: You are a good singer. You sing well. • Sagnorð sem standa ekki með atviksorðum. Við notum lýsingarorð en ekki atviksorð eftir skynjunar sagnorðin taste, smell, feel, look. Sama gildir um sagnorðin seem og sound. This pasta dish smells really good. That suitcase looks heavy. Your plans for the future sound exciting.
249 REFERENCE SECTION Fornöfn (Pronouns) Fornöfn geta komið í stað annarra orða. Persónufornöfn (Personal pronouns) Persónufornöfn koma í stað nafnorða: Gary likes Emma. He (Gary) likes her (Emma). Persónufornöfn eru tvenns konar og notkun þeirra fer eftir því hvort þau eru frumlag eða andlag í setningunni. Frumlag Andlag Eintala 1. persóna I me 2. persóna you you 3. persóna he him she her it it Fleirtala 1. persóna we us 2. persóna you you 3. persóna they them I helped Peter. / Peter helped me. He is nice. / Do you like him? Afturbeygð fornöfn (Reflexive pronouns) Afturbeygð fornöfn vísa aftur til frumlagins í setningunni: Eintala Fleirtala I myself we ourselves you yourself you yourselves he himself they themselves she herself it itself 5
NEXT UP! 1 250 Dæmi: I cut myself on the glass. We introduced ourselves. Did you hurt yourself? Did you enjoy yourselves? He prepared himself for the test. They dried themselves off. Fornafnið «það» (The pronoun “it”) Í ensku eru mismunandi leiðir til að túlka orðið „það“. • Við notum it þegar við tölum um veður, fjarlægð, hitastig og tíma. It was snowing yesterday. It is five kilometres to the supermarket. It was 20 degrees Celsius in the evening. It is 10 a.m. • Við notum there is/are þegar við tölum um að eitthvað sé til, eða sé til staðar. Við notum is þegar við vísum til einhvers sem er í eintölu og are þegar við vísum til einhvers sem er í fleirtölu. There is one boy in my group. There are many people in the world. Spurnarfornöfn (Interrogative pronouns) Spurnarfornöfnin who, which, what, whose og whom eru notuð í spurnarsetningum: What is your name? Who is your sister? Which car is yours? Whose book is this? To whom did you speak? (formlegt mál)
251 REFERENCE SECTION Aukatengingin ssem Aukatengingin sem getur ýmist verið who, which eða that á ensku, allt eftir því til hvers hún vísar. Who vísar eingöngu til fólks. James Cook, who discovered Australia, was British. Which vísar eingöngu til dýra og hluta. London, which is the capital of the UK, has many inhabitants. Fido, which is my brother’s dog, ran away yesterday. That getur vísað til fólks, dýra og hluta. The person that discovered Australia was British. The bird that crashed into the window is dead. Ákvæðisorð (Determiners) Eignarfornöfn (Possessive pronouns) Eignarfornöfn segja til um hver á það sem um er rætt, eða hvað tilheyrir hverjum. Eignarfornöfn eru samstæð ef þau standa með nafnorði en sjálfstæð ef þau standa ein og sér: Samstæð eignarfornöfn / Possessive adjectives Sjálfstæð eignarfornöfn / Possessive pronouns I like my cat. The cat is mine. I like your cat. The cat is yours. I like his cat. The cat is his. I like her cat. I like its fur. The cat is hers. I like our cat. The cat is ours. I like your cat. The cat is yours. I like their cat. The cat is theirs. 6
NEXT UP! 1 252 Ábendingarfornöfn (Demonstratives) Eintala Fleirtala Notkun this / this one these / (these ones) um það sem er nálægt í tíma og rúmi that / that one those / (those ones) um það sem er fjær í tíma og rúmi This bag is mine, but that one over there is yours. Those roses are too expensive. I think I’II buy these. People have so little time for each other these days. That morning was so awful. Everything went wrong! Magnorð (Quantifiers) Þegar við vitum ekki, eða viljum ekki tilgreina nákvæmt magn, notum við some og any. Í sambærilegum tilfellum gætum við oft notað nokkur eða einhver á íslensku. Við notum some í frásögn. I met some new people yesterday. Við notum any í spurnarsetningum og neitunarsetningum. Do you have any problems? I don’t have any problems. Ákveðinn og óákveðinn greinir (Indefinite and definite article) Við notum greini með nafnorðum til að skilja á milli óákveðinnar og ákveðinnar myndar. Með ákveðinni mynd, notum við ákveðna greininn the. Dæmi: Eintala Fleirtala the girl – stelpan the girls – stelpurnar the car – bíllinn the cars – bílarnir the house – húsið the houses – húsin
253 REFERENCE SECTION Með óákveðinni mynd notum við óákveðna greininn a og an: A er notað á undan orðum sem byrja á samhljóða. Have a pear. Would you like a sliced apple? An er notað á undan orðum sem byrja á sérhljóða. Would you like an apple? This is an old pear. Sum orð eru skrifuð með samhljóða en borin fram með sérhljóða. an x-ray, an hour Sum orð eru skrifuð með sérhljóða en borin fram með samhljóða. Dæmi: a university, a European Grunntölur (Cardinal numbers) 0 zero 1 one 10 ten 100 one hundred 475 four hundred and seventy-five 1,000 one thousand 100,000 one hundred thousand 846,000 eight hundred and forty-six thousand 1,000,000 one million 2,500,000 two million five hundred thousand 25,000,000 twenty-five million 3,000,000,000 three billion
NEXT UP! 1 254 Forsetningar (Prepositions) Forsetningar segja til um staðsetningu. Dæmi: milli, bak við, undir. Forsetningar geta líka vísað í tíma. Dæmi: eftir, í, áður. Forsetningar sem vísa í tíma (Prepositions of time) v: in, for, during, since, before, until, at, on I’ll see you in an hour. We have been sitting here since noon. Leave the keys on the table before you leave. He was born at 9.15 a.m. on 5 January. Aðrar forsetningar sem einnig vísa í tíma: about, after, ago, between, by, from Forsetningar sem vísa í hreyfingu (Prepositions of movement) Dæmi: to, from, into, out of They went to a football match. He came from England. We walked into the restaurant. She walked out of the shopping mall. etningar sem vísa í staðsetningu (Prepositions of place) Forsetningin at vísar í staðsetningu og viðburði: He was at school. She was at a handball match. 7
255 REFERENCE SECTION Forsetningin in er notuð um úti- og innisvæði, borgir, lönd og fylki: They had lunch in the garden. We eat in the kitchen. I live in California. Aðrar forsetningar sem einnig vísa í staði og/eða viðburði: above, across, behind, below, beside, between, in front of, near, opposite, over, through, under, up, with Forsetningarnar towards/toward og against Against má þýða sem upp við, en toward/towards í átt að eða til móts við. The dog came running towards me. (Hunden kom springende mot meg.) She stood leaning against a tree. (Hun sto og lente seg mot et tre.) Forsetningarnar in og into The family gathered in the living room. (Fjölskyldan kom saman í stofunni.) Grandma came into the living room. (Amma kom inn í stofu.) Takið eftir því að into vísar í hreyfingu frá einum stað til annars.
NEXT UP! 1 256 Tungumál (Language) Að skilja fyrirmæli með verkefnum Þegar þú leysir verkefni, hvort sem er kennslubók eða á prófi, er mikilvægt að skilja til hvers er ætlast. Taktu því vel eftir sagnorðinu í fyrirmælunum. Dæmi: Compare the two poems. (Sagnorðið compare segir þér að þú eigir að bera saman.) Hér er listi yfir sagnorð sem oft eru notuð í fyrirmælum með verkefnum: to argue – að rökstyðja, útskýra sýn þína á ákveðið málefni to compare – að bera eitthvað saman við annað to consider – að íhuga, hugleiða vandlega to describe – að lýsa, draga upp mynd af einhverju eða einhverjum to discuss – að ræða, draga fram fleiri hliðar málsins to examine – að rannsaka eitthvað to explain – að útskýra, gera grein fyrir einhverju to give reason – að rökstyðja, styðja skoðun, álit eða viðhorf með rökum to persuade – að sannfæra, telja einhvern á að gera eitthvað to reason – að hugsa, rökræða, ræða mál eða efni to recount / to retell – að endursegja, segja frá atburði to reflect on – að íhuga eitthvað, velta því fyrir sér to summarise – að taka saman, skrifa samantekt með mikilvægustu atriðunum Fyrirsagnir (Headline style and Sentence style) Enskar fyrirsagnir eru skrifaðar á tvennan hátt. Báðir eru jafn réttir. Munurinn snýst um hversu mörg, og hvaða orð eru skrifuð með stórum upphafsstaf. Að nota stóran staf í upphafi orðs kallast Capitalisation. Önnur leiðin kallast Headline style. Þá byrjar fyrsta og síðasta orðið í fyrirsögninni á stórum staf, ásamt öllum nafnorðum, sagnorðum, lýsingarorðum, fornöfnum og atviksorðum. Greinir, samtengingar og forsetningar eru skrifaðar með litlum stöfum. Dæmi: Ivan the Terrible The Curious Incident of the Dog in the Night-time
257 REFERENCE SECTION Hin leiðin kallast Sentence style. Þá eru bara fyrstu orðin í fyrirsögninni með stórum upphafsstaf, og auðvitað öll sérnöfn. Fyrirsögnin fylgir sem sagt hefðbundnum setningareglum. Dæmi: How to write a story My dream destination Í þessu kennsluefni fjöllum við mikið um textaverk eftir enskumælandi höfunda, og þá notum við sama stíl á fyrirsögn og höfundur sjálfur notar. Í textum eftir höfunda kennsluefnisins notum við Sentence style. Bein og óbein ræða Bein ræða (Direct speech) Þegar endurtekið er orðrétt það sem sagt er, kallast það bein ræða. Bein ræða er afmörkuð með gæsalöppum eða samtalsstriki. Í ensku er algengast að nota gæsalappir. Dæmi: “I am so happy,” she said. Óbein ræða (Indirect speech) Þegar við endursegjum eitthvað sem sagt er án þess að það sé orðrétt kallast það óbein ræða. Þá notum við ekki gæsalappir. Dæmi: She said she was so happy. They notað sem kynhlutlaust fornafn (Gender-neutral pronoun) Enska fornafnið they þýðir þau á íslensku. Í ensku er einnig hægt að nota they í eintölu í stað he eða she. Dæmil: If a friend speaks badly about you, then they are not a real friend. They vísar í a friend. Í stað þess að skrifa then he or sh is not a real friend má nota kynhlutlausa fornafnið they. Takið eftir því að sagnorðið beygist í samræmi við fornafnið eins og ef um fleirtölu væri að ræða: they are.
NEXT UP! 1 258 Tengiorð (Linking words) Tengiorð skapa samhengi milli setninga og gefa textanum flæði. Það er mikilvægt að nota ákveðin tengiorð þannig að efnið komi skýrt fram. Til að setningarnar verði ekki of einsleitar er einnig mikilvægt að nota fjölbreytt tengiorð. Dæmi: however, to begin with, also, first, next, later, after, in addition, meanwhile, finally, for example, in fact, as a result, to sum up Notkun do í spurnarsetningum og neitunarsetningum Hægt er að breyta setningum í einfaldri nútíð og þátíð í spurnarsetningar eða neitunarsetningar með því að nota hjálparsögnina do. Hjálparsögnin do beygist í setningunni en aðalsögnin stendur alltaf í nafnhætti: Spurningar og neitunarsetningar í nútíð: Do you speak English? Does he speak English? They do not (don’t) speak French. She does not (doesn’t) speak French. Spørsmål og nektende setninger i preteritum: Did you see that bird? I did not (didn’t) hear what you said. Algeng mistök (Common mistakes) Your / you’re your = þinn/þín/ykkar Your tjáir eignarhald, að eitthvað tilheyri einhverjum. you’re = þú ert/þið eruð You’re er samdráttur orðanna you are. Your backpack is in the classroom. You’re a very kind person.
259 REFERENCE SECTION Its / it’s its = þess, sinn, sitt Its táknar eign einhvers sem er ekki manneskja. it’s = það er It’s er samdráttur orðanna it is. The car looks great with its new colour. It’s raining outside. There / their / they’re there = þar, þangað, það (í merkingunni það er) their = þeirra they’re = þau eru, samdráttur orðanna they are Your pencil case is not here, it is over there. It’s their boat. They sold their house. They’re coming over tomorrow. To / two / too to = nafnháttarmerkið að, til two = töluorð (2) too = líka, ofr I want to go home. She bought two apples. If you’re leaving, I’m leaving too. My hair colour is too dark. Then / than then = þá than = en (þegar eitthvað er borið saman) I was still a young man then. We can go to the movies first, then to the restaurant. I am stronger than you.
NEXT UP! 1 260 He’s / his he’s = hann er He’s er samdráttur orðanna he is. his = hans His vísar til eignarhalds, að hann á eitthvað. He’s an intelligent young man. His room is messy. To lend / to borrow to lend = að lána Við notum to lend þegar við lánum einhverjum eitthvað. to borrow = að fá lánað Við notum to borrow þegar við fáum eitthvað lánað. I can lend you some clothes if you like. Can I borrow your car? Teach / learn to teach = að kenna to learn = að læra The teacher said: “I am going to teach you how to write an article.” I want to learn about the universe, I answered. Look / see / watch to see = að sjá I see people around me. to look = líta Look at this beautiful dress. to watch = að horfa I like to watch TV series.
261 REFERENCE SECTION Through / though / tough / taught / thought through = í gegnum though = samt tough = harður taught = kenndi thought = hugsaði, hélt, hugsun The car crashed through the shop window. She still argues, though she knows she’s wrong. They were a tough crowd to entertain. The teacher taught them how to conjugate irregular verbs. He thought that football practice started at six o’clock. That’s an interesting thought.
NEXT UP! 1 262 Lestrartækni (Reading strategies) Leitarlestur (Scanning) Við leitarlestur er markmiðið að finna ákveðnar upplýsingar í textanum. Augun renna hratt yfir textann og skanna hann i leit að vísbendingum. Ef þú ert til dæmis að leita að upplýsingum um hversu hátt ákveðið fjall er þá rennirðu augunum yfir textann þar til þú finnur tölur. Þá stoppar þú til að lesa nánar og athuga hvort þetta eru upplýsingarnar sem þú varst að leita að. Skimunarlestur (Skimming) Við skimunarlestur lest þú hratt í gegnum textann til að finna út hvað hann fjallar um í grófum dráttum. Þú tekur eftir fyrirsögnum, myndum, myndatextum og feitletruðum orðum. Það gerir þú til að finna út hvert inntakið er í textanum. Ítarlestur (Close reading) Við ítarlestur ferð þú nákvæmlega í gegnum allan textann. Við notum ítarlestur helst þegar við lesum skáldskap á borð við smásögur og ljóð. Þá rýnum við textann til að sjá hvort liggi dýpri merking í honum. Textinn getur innihaldið tákn eða myndlíkingar sem hjálpa okkur að skilja hann á nýjan hátt. Við ítarlesum einnig til að taka betur eftir því hvaða orð höfundur hefur valið að nota og hvernig setningar eru byggðar upp.
263 REFERENCE SECTION Tegundir texta og markmið með ritun Við lestur eða ritun texta er mikilvægt að vera meðvituð um hver tilgangur textans er. Við getum flokkað texta í þrjá meginflokka út frá tilgangi ritunar. Með því að greina tilgang textans eigum við auðveldara með að skilja hann en það auðveldar okkur einnig að skrifa eigin texta. Fræðitexti (Informative texts) Fræðitexti er byggður á staðreyndum. Markmiðið er að endursegja, útskýra, rannsaka, lýsa eað gefa upplýsingar. Dæmi: informative article, news article, interview, instructions, summary, report, (auto)biography, historical recount, recipe, business letter, CV Frásagnartexti (Imaginative texts) Frásagnartexti getur verið persónulegur og skáldaður. Tilgangur skáldaðs texta og fagurbókmennta er að skemmta, en hann getur einnig haft alvarlegan boðskap. Persónulegur texti er oft skrifaður til að ná utan um eigin hugsanir, tilfinningar og reynslu. Dæmi: story, short story, fairy tale, poem, novel, diary, personal letter, play and film scripts, fable, song, historical fiction, personal recount Rökfærslutexti (Argumentative texts) Rökfærslutexti er skrifaður til að koma á framfæri sjónarmiði eða rökræða ákveðin málefni. Markmið slíkra texta er oft að sannfæra lesandann um að tiltekið sjónarmið sé hið rétta. Dæmi: opinion piece, discussion, advertisement, review, speech
RkJQdWJsaXNoZXIy MjIxNzc=