Skapandi skóli

Oft þarf ábendingar, leiðarvísa, leiðsögn og hvatningu þegar nemendur standa

frammi fyrir misvísandi upplýsingum eða tapa áttum og góðar verkefnaúrlausn-

ir frá fyrri hópum geta hjálpað þeim að átta sig á markmiðum með vinnunni.

Eins og í annarri kennslu má alltaf hafa hugmyndina um vinnupalla sem hér var

nefnd í inngangsköflum í huga. Ekki má heldur skilja það sem hér að ofan segir

þannig að ekki sé hægt að nýta námsbækur við þemanám. Að sjálfsögðu er hægt

að nota kennslubækur og annað námsefni sem heimildir og jafnvel útgangspunkt

við þemavinnuna.

Þemanám getur teygt sig yfir allt litróf jarðlífsins – og lengra. Þar er hægt að

fjalla um tilfinningar, hollustuhætti, prjónaskap, rafmagn, landafræði, stríð og

frið, þróun lífsins, mannslíkamann, hjálparstarf, Ísland áður fyrr, matarmenn-

ingu, Afríku, rithöfunda og aðra listamenn, hreinlæti, trúarbrögð, endurvinnslu,

byggingarlist, eldgos, þrælahald, hringleikahús, risaeðlur, Sturlungaöld, stærð-

fræði, drauga, kreppur, tónlistarstefnur, málmsmíði, íþróttir, barnabókmenntir

… listinn er ótæmandi. Um öll þessi viðfangsefni er til námsefni af einhverju tagi

sem nýta má við vinnuna og oftast hafsjór af öðru efni. Hægt er að nefna bæk-

ur, dagblöð og tímarit, yfirlitsrit og alfræðirit, myndabækur og kvikmyndir, alls

konar safnkost og sýningar, afþreyingarefni og leiki, og ekki síst stafrænt efni á

netinu. Skólasöfn eða upplýsingaver geta veitt dýrmætan stuðning og þá skiptir

góður undirbúningur máli því oft er vandasamt að finna efni við hæfi nemenda,

ekki síst þeirra yngri. Stundum má líka hafa stuðning af fólki í umhverfi barna

og unglinga og grennslast fyrir um áhugavert efni þá leiðina. Sumir skólar hafa

komið á þeirri hefð að vera með eitt eða tvö þemaverkefni á misseri byggð á sam-

vinnu kennara þvert á bekki og námsgreinar. Nemendum vex ásmegin í þessari

vinnu ár frá ári og við suma skóla eru elstu nemendurnir látnir fást við viðamikil

þemaverkefni á lokaári sínu við skólann og kynna þau á margvíslegan hátt fyrir

félögum sínum, kennurum og gestum.

Þemalotur

Sumir skólar skipuleggja starf sitt þannig að megnið af námi og kennslu vetr-

arins fer fram í þemalotum. Þá eru þær námsbækur sem til eru og varða efni

þemans beint eða óbeint lagðar til grundvallar við upplýsingaöflun en vinnu-

brögð og úrvinnsla látin taka mið af flestum þeim námsþáttum sem vinna skal

með á námstímanum samkvæmt námskrá. Ágætt dæmi um svona vinnubrögð

má finna í skipulagi kennslu á unglingastigi í Sjálandsskóla en þemakennsla

er einmitt eitt af meginsérkennum þess skóla.18 Gott dæmi um spennandi við-

fangsefni er þemað

Upp um fjöll og firnindi

þar sem áttundubekkingar læra um

notkun landakorta, áttavita, ábyrga ferðamennsku, hreinlæti og skyndihjálp, svo