Lúkas lesmús Lucas the reading mouse Łukasz - czytająca mysz BRYNHILDUR STEFÁNSDÓTTIR
Áður en þú lest söguna Lestu textann aftan á bókarkápunni sem segir frá því um hvað sagan er. Skoðaðu teikningarnar í bókinni og veltu fyrir þér söguþræðinum. Skoðaðu orðskýringar á bls. 31 og taktu eftir þegar orðin koma fyrir í sögunni. Á meðan þú lest Neðst á hverri opnu eru spurningar. Þú getur rætt þær við einhvern eða svarað þeim í huganum. Veltu fyrir þér hvað þú heldur að muni gerast næst. Staldraðu við orð sem þú skilur ekki, ræddu þau við einhvern eða athugaðu hvort þú áttir þig á merkingu þeirra út frá samhengi textans. Eftir lestur sögunnar Segðu einhverjum frá söguþræðinum og hvað þér fannst skemmtilegt, fyndið eða mest spennandi. Aftast í bókinni eru verkefni, bæði umræður og ritun. Skemmtilegast er að vinna þau í samvinnu við aðra.
Lúkas lesmús Þessi saga er um hugrakka sál, í litlum kroppi, sem heitir Lúkas. Nafnið Lúkas merkir ljós eða ljósberi. Vonandi færir lesturinn þér ljós, hlýju og gleði. This story is about a very brave soul, in a small body, named Lucas. The name Lucas means light or a light-bearer. I hope the reading brings you light, warmth and joy. Ta historia opowiada o bardzo odważnej duszy ukrytej w małym ciele, imieniem Łukasz. Imię Łukasz oznacza jasność lub niosący światło. Mam nadzieję, że lektura przyniesie Ci dużo ciepła i radości.
2 Hvað merkir að vera bókaormur? Hér sérðu Lúkas. Þarna er hann í sínu náttúrulega umhverfi innan um bækur. Lúkas er ekki beint bókaormur því hann er ekki ormur heldur mús, nokkurs konar lesmús. Here you see Lucas. There he is, in his natural environment, surrounded by books. Lucas is not exactly a bookworm, because he is not a worm, but a mouse, a kind of bookmouse. Tutaj widzisz Łukasza. Oto On w swoim naturalnym środowisku, otoczony książkami. Łukasz nie jest do końca molem książkowym, bo to nie robak – tylko myszka. Książkowa.
3
4 Hvar býr Lúkas? Hvernig bækur finnst þér skemmtilegar? Lúkas hefur búið á bókasafni frá því hann man eftir sér. Hann hefur því lesið (129.864.880) hundrað tuttugu og níu milljón, áttahundruð sextíu og fjögur þúsund, áttahundruð og áttatíu bækur eða næstum allar og sumar þeirra tvisvar. For as long as he can remember, he has lived in a library. Therefore, he has read (129,864,880) one hundred and twenty-nine million, eight hundred and sixty-four thousand, eight hundred and eighty books, or almost all and some twice. Łukasz mieszka w bibliotece, odkąd sięga pamięcią. Dlatego przeczytał (129 864 880) sto dwadzieścia dziewięć milionów, osiemset sześćdziesiąt cztery tysiące, osiemset osiemdziesiąt książek, czyli prawie wszystkie, a niektóre nawet dwa razy.
5 Hvað myndir þú gera í sporum Lúkasar? Hvað heldur þú að gerist næst? Dag einn varð Lúkas fyrir óþægilegri lífsreynslu. Köttur slapp inn á bókasafnið, þreif hann upp á skottinu þar sem hann sat niðursokkinn í bók og hljóp með hann út í kjaftinum. Lúkas vissi að þetta gætu orðið endalokin. Kettir éta mýs, svo mikið vissi hann, hann hafði lesið það í bók. One day, Lucas had an unpleasant experience when a cat entered into the library, grabbed him by the tail while he was sitting absorbed in a book, and ran away with him in its mouth. Lucas knew that this could be the end, cats eat mice, that much he knew, he had read it in a book. Pewnego dnia Łukasza spotkało niemiłe doświadczenie. Siedział sobie pochłonięty książką, gdy nagle do biblioteki wpadł kot, złapał go za ogon po czym wybiegł z nim w pysku. Łukasz wiedział, że to może być jego koniec, bo koty zjadają myszy. Dowiedział się o tym z książki.
6 Hvað ákvað Lúkas að gera til að bjarga sér úr klóm kattarins? „Ég held að það sé best að ég reyni að hreyfa mig hægt. Köttum þykir miklu skemmtilegra að veiða mýs sem hreyfa sig hratt, ég las það í bók,“ hugsaði Lúkas með sér þar sem hann hékk í kjaftinum á kisa. „Ég veit reyndar margt um ketti. Þeir eru hégómagjarnir, svolítið latir og þeim þykir agalega gott að sofa,“ hugsaði Lúkas og herti upp hugann. Kannski gæti hann talað köttinn til. “I think it’s best that I try to move slowly. Cats find it much more fun to catch mice that move quickly, I read that in a book,” Lucas thought to himself, hanging in the mouth of a cat. “I actually know a lot about cats. They are vain, a bit lazy, and they like to sleep,” thought Lucas and strengthened his mind. Maybe he could speak with the cat and talk him out of eating him. „Myślę, że najlepiej będzie poruszać się bardzo powoli. Kotom dużo większą frajdę sprawia polowanie na myszy, które szybko biegają – przeczytałem to w pewnej książce” – pomyślał Łukasz, wisząc w kocim pysku. „Właściwie o kotach wiem dużo. Są próżne, trochę leniwe i bardzo lubią spać” – myślał dalej, podtrzymując się na duchu. Może podczas rozmowy uda mu się przemówić kotu do rozsądku.
7
8 Af hverju varð kötturinn hissa? Kötturinn hljóp með Lúkas í kjaftinum alla leið heim til sín, lagði hann á gólfið og beið eftir því að Lúkas reyndi að hlaupast á brott. En músin hreyfði sig hvergi heldur sagði varlega: „Viltu vera svo vænn að éta mig ekki alveg strax?“ Kötturinn varð steinhissa. „Má ég ekki heldur lesa fyrir þig sögu?” spurði Lúkas. The cat ran with Lucas in its mouth all the way home, laid him on the floor and waited for Lucas to try to run away. But the mouse didn’t move at all but carefully said, “Would you be so kind as not to eat me right away?” The cat was stunned. “Can’t I read you a story?” Lucas asked. Kot całą drogę do domu biegł z Łukaszem w pysku, w końcu położył go na podłodze i czekał, aż ten spróbuje uciec. Ale mysz nie poruszyła się ani trochę, tylko ostrożnie powiedziała: „Czy byłbyś tak miły i nie zjadał mnie od razu?” Kot osłupiał. „Może najpierw ci poczytam?” – zapytał Łukasz.
9
10 Hvað merkir að hampa einhverjum? Nú var kötturinn orðinn verulega forvitinn. „Hvernig kannt þú kattamál?” spurði kisi. „Ég lærði það í bók,“ svaraði Lúkas. „Ég veit reyndar heilmikið um ketti,” bætti hann við. „Ég veit að þið kettir eruð mjög klárir, jafnvel þó að þið kunnið ekki að lesa. Ég gæti kannski lesið fyrir þig sögu um ketti, viltu það?“ Það vildi kötturinn gjarnan. Enda leiðist kisum ekki þegar þeim er hampað, það vissi Lúkas vel. Now the cat got curious. “How do you know cat language?” the cat asked. “I learned it in a book,” replied Lucas. “I actually know a lot about cats,” he added. “I know you cats are very smart, even if you can’t read. Maybe I could read you a story about cats, would you like that?” The cat liked that idea. After all, cats don’t get bored when their egos are stroked, Lucas knew that well. Teraz kot się zaciekawił. „Skąd znasz koci język?” – zapytał. „Nauczyłem się go z książki” – odpowiedział Łukasz. „Właściwie wiem całkiem sporo o kotach” – dodał. „Wiem, że Wy, koty, jesteście bardzo mądre, nawet jeśli nie umiecie czytać. A może ja mógłbym przeczytać ci jakąś bajkę o kotach, chciałbyś?” Kotu spodobał się ten pomysł. Koniec końców koty bardzo lubią, gdy się im schlebia. Łukasz dobrze o tym wiedział.
11
12 Hvernig leið kettinum þegar Lúkas las fyrir hann? Hvaða hugmynd heldur þú að kötturinn hafi fengið? Lúkas las og las fyrir köttinn. Hann las söguna um Köttinn með höttinn og líka söguna um Stígvélaða köttinn. Því meira sem hann las, þeim mun meira malaði kötturinn og lygndi aftur augunum. Hann sveif um á bleiku skýi og gladdist yfir ákvörðun „sinni“ að hafa látið músina lesa fyrir sig. „Mikið skelfing er gott að láta lesa fyrir sig,“ hugsaði kötturinn og var við það að sofna þegar hann fékk hugmynd. Lucas read and read to the cat. He read the story about the Cat in the Hat and also the story of Puss in Boots. The more he read, the more the cat purred and closed his eyes. He felt so good and was over the moon about “his” decision to have the mouse read to him. “Oh, how good it felt to be read to,” he thought, and was about to fall asleep when he got an idea. Łukasz czytał i czytał. Przeczytał mu historię o Kocie w kalepuszu i o Kocie w butach. Im więcej czytał, tym bardziej kot mruczał i przymykał oczy. Czuł się wspaniale i był w siódmym niebie z powodu „swojej” decyzji, by mysz czytała mu na głos. „Och, jak dobrze jest słuchać tych wszystkich historii” – pomyślał i już miał zasnąć, gdy wpadł na pewien pomysł.
13
14 Hvaða hugmynd fékk kötturinn? „Heyrðu mús! Ég verð að kynna þig fyrir vinum mínum. Þeir verða hissa að sjá svona sniðuga mús sem kann að lesa. Þú verður endilega að lesa svolítið fyrir þá líka,“ sagði kötturinn, teygði úr sér og stökk svo og sótti vini sína. “Listen mouse! I want to introduce you to my friends. They will be surprised to see such a smart mouse who can read. You must read a bit to them too,” said the cat, stretched out and went to fetch his friends. „Słuchaj, myszo! Muszę cię przedstawić moim przyjaciołom. Będą zaskoczeni, widząc tak mądrą mysz, która aż tyle potrafi. Im też musisz poczytać choć trochę” – powiedział kot. Przeciągnął się i pobiegł po swoich przyjaciół.
15 Lúkas varð að viðurkenna að hann hafði vonast eftir að kisi myndi sofna svo að hann gæti laumast í burtu. Hjartað hamaðist í brjósti hans á meðan hann taldi í sig kjark. „Úr því ég hef ekki enn verið étinn, þá er ennþá von um að svo verði ekki,“ hugsaði Lúkas og reyndi að rifja upp fleira sem gæti glatt ketti. Lucas had to admit that he had hoped the cat would fall asleep so he could sneak away. His heart pounded in his chest as he gathered his courage. “Since I haven’t been eaten yet, there is still hope that it won’t happen,” Lucas thought, and tried to recall more things that could make cats happy. Łukasz, czytając, miał nadzieję, że kot zaśnie, a wtedy on będzie mógł się wymknąć. Ale teraz zaczął się bać. Serce waliło mu w piersi, gdy pocieszał się w duchu: „Skoro jeszcze mnie nie zjadł, to wciąż jest nadzieja, że do tego nie dojdzie.” Gorączkowo próbował przypomnieć sobie więcej rzeczy, które mogłyby uszczęśliwić koty. Hvað merkir að telja í sig kjark?
16 Hvað gera kettir þegar þeir verða reiðir? Hvað gerir þú þegar þú reiðist? Þegar kötturinn kom til baka ásamt vinum sínum hafði Lúkas ákveðið að útskýra fyrir þeim algengan misskilning á milli katta og hunda. Með því náði hann óskiptri athygli þeirra. „Þegar þið sveiflið skottinu, þá eruð þið reiðir eða pirraðir ekki satt?“ spurði Lúkas ákafur. „Jú, vissulega,“ svöruðu kettirnir einum, mjálmandi rómi. When the cat returned with his friends, Lucas had decided to explain to them a common misunderstanding between cats and dogs. By doing so, he gained their full attention. “When you wag your tail, you’re angry or irritated, right?” Lucas asked enthusiastically. “Of course,” answered the cats in a meowing voice. Kiedy kot wrócił ze swoimi przyjaciółmi, Łukasz postanowił wyjaśnić im na czym polega częste nieporozumienie między kotami a psami. W ten sposób zdobył ich niepodzielną uwagę. „Kiedy machacie ogonem, oznacza to, że jesteście źli albo zirytowani, prawda?” – zapytał Łukasz z zapałem. „Tak, oczywiście” – odpowiedziały koty jednym miauczącym głosem.
17
18 Hvað merkir að hamla? Hvernig misskilja hundar ketti? „Því er öðruvísi farið með hunda. Þeir dilla skottinu einungis þegar þeir eru glaðir,“ útskýrði Lúkas. „Þið sveiflið rófunni þegar þið mætið hundi til að láta hann vita að þið þolið ekki fíflaganginn í honum. En hundurinn misskilur ykkur. Hann heldur að þið séuð glaðir að sjá hann og vill ólmur leika við ykkur. Byrjar jafnvel að hoppa en það þolið þið auðvitað alls ekki. Þessi misskilningur á milli hunda og katta hamlar ykkur í að verða vinir,” sagði Lúkas. “That’s where dogs are different, they only wag their tails when they’re happy,” Lucas explained. “So, when you meet a dog and you wag your tail to let him know that you can’t stand his excitement, the dog thinks you’re happy to see him. The dog desperately wants you to play with him and even starts jumping. But of course, you can’t stand that kind of behavior, you even find it unbearable. You can see these language difficulties between dogs and cats, prevent you from becoming friends,” Lucas said. „Z psami jest inaczej – one machają ogonem tylko wtedy, gdy są szczęśliwe” – wyjaśnił Łukasz. „Wy machacie ogonem, gdy spotykacie psa, żeby dać mu znać, że nie znosicie jego głupkowatego zachowania. Ale pies was źle rozumie. Myśli, że cieszycie się na jego widok i bardzo chce się z wami bawić. Pies może nawet zacząć na was skakać, a tego oczywiście w ogóle nie znosicie. Widzicie więc, że te różnice między psami a kotami sprawiają, iż trudno wam się zaprzyjaźnić” – powiedział Łukasz.
19
20 Hvaða sögur um ketti þekkir þú? „Hvernig veistu þetta allt?“ mjálmuðu kettirnir. „Ég las það í bók,“ svaraði Lúkas og byrjaði að lesa enn eina söguna um ketti, öllum kisunum til mikillar ánægju. Lúkas las og las. Hann las sögur um hefðarketti, villiketti og alla heimsins ketti. Hann las um teiknimyndakettina Gretti, Tomma, Felix, Sylvester, Snúð og Snældu. “How do you know all this?” the cats meowed. “I read it in a book,” answered Lucas and began to read another story about cats, to the great delight of all the cats. Lucas read and read. He read stories about aristocats, feral cats and all the cats of the world. He read about the cartoon cats Garfield, Tom, Felix, Sylvester, Filemon and Bonifacy. „Skąd ty to wszystko wiesz?” – zamiauczały koty. „Przeczytałem to w książce” – odpowiedział Łukasz. Łukasz czytał dalej: historie o rasowych, dzikich i wszystkich kotach świata. Czytał o bohaterach z kreskówek: Garfieldzie, Tomie, Feliksie, Sylwestrze, Filemonie i Bonifacym.
21
22 Hvernig fór Lúkas að því að svæfa kettina? Hvað fær þig til að sofna? Við allan lesturinn fóru kettirnir að mala og geispa. Loks duttu þeir inn í draumalandið og þá dreymdi um fiðrildi, rækjukokteila og túnfisk. Þegar Lúkas hafði fullvissað sig um að kettirnir væru í fastasvefni laumaði hann sér að glugga sem hafði staðið opinn. Lúkas klifraði upp gluggatjöldin, hljóp yfir gluggakistuna og að opinu. Rétt áður en hann stökk út um rifuna leit hann snöggt á kettina sem lágu sofandi þétt upp við hver annan. Throughout the reading, the cats were purring and yawning. Eventually, they drifted off into dreamland and began to dream of butterflies, shrimp cocktails and tuna. When Lucas had made sure that the cats were fast asleep, he crept to a window that had been left open. Lukas climbed up the curtains, ran across the windowsill, and reached the opening. Just before jumping out through the gap, he took a quick look at the cats, who were sleeping close to each other. Podczas lektury koty ziewały i mruczały. W końcu odpłynęły i zaczęły śnić o motylach, koktajlach krewetkowych i tuńczyku. Kiedy Łukasz upewnił się, że koty śpią twardym snem, podkradł się do uchylonego okna. Wspiął się po zasłonie, przebiegł przez parapet i zanim uciekł, jeszcze raz spojrzał na koty, ciasno przytulone do siebie.
23
24 Hvernig björguðu bækur lífi Lúkasar? „Skelfing geta kettir verið fallegir á meðan þeir sofa,“ hugsaði Lúkas með sér. Síðan lét hann sig falla niður í hrúgu af laufblöðum í garðinum fyrir neðan og skellihló. Lúkas var frelsinu feginn og hugsaði um allar bækurnar sem reyndust aldeilis gagnlegar. Þær hreinlega björguðu lífi hans! “Cats can be so beautiful while they sleep,” Lucas thought to himself, before letting himself fall into a pile of leaves in the garden below. Lucas laughed, relieved to be free, and thought about how useful the world of books was. They had literally saved his life! „Och, jakże potrafią być piękne, kiedy śpią” – pomyślał, po czym wyskoczył, opadając na stertę liści zgrabionych w ogrodzie pod oknem. Odchodził ze śmiechem, ciesząc się wolnością i myśląc, jak niesamowicie użyteczny potrafi być świat książek. Książki dosłownie uratowały mu życie.
25
26 Hvað er átt við með því að köttur setji upp á sér stýri? Ef þú ert ekki viss skaltu skoða orðskýringar á bls. 31. Köttur úti í mýri setti upp á sér stýri, úti er ævintýri. Off in the distance, a cowbell sounds and an old tomcat sits and frowns. Wlazł kotek na płotek i mruga, ładna to piosenka, nie długa. Nie długa, nie krótka, lecz w sam raz, zaśpiewaj koteczku jeszcze raz.
27
28 Verkefni Sögur geta kennt okkur margt – um heiminn, aðra og okkur sjálf. Lúkas var hugrakkur og skynsamur og nýtti sér það sem hann hafði lært úr bókum. Í verkefnunum fáið þið tækifæri til að velta sögunni fyrir ykkur, nota eigið ímyndunarafl og skapa eitthvað nýtt. Góða skemmtun! Umræður Af hverju ætli Lúkas hafi lesið svona margar bækur? Hvernig hjálpaði þekking Lúkasar honum? Hvað hefðuð þið gert í sporum Lúkasar eftir að kötturinn klófesti hann? Hvaða bók hafið þið lesið eða hlustað á sem hefur frætt ykkur um eitthvað? Hvað lærðuð þið af bókinni? Hverjar eru uppáhaldsbækurnar ykkar? Af hverju? Myndasaga Búið til myndasögu eða teiknið mynd sem sýnir eitthvað gagnlegt eða sniðugt sem Lúkas gæti hafa lært úr bók. Skrifið síðan 2–3 málsgreinar: Hvað lærði Lúkas? Hvernig hjálpaði það honum?
29 Ljóðagerð Vinnið 2–4 saman. Semjið ljóð sem Lúkas gæti lesið fyrir köttinn til að róa hann og fá hann til að hugsa um eitthvað annað en að elta mýs. Ræðið saman: Á ljóðið að vera fyndið, fallegt eða skrýtið? Um hvað á ljóðið að fjalla? Á það að ríma? Skrifið niður hugmyndir, semjið síðan ljóðið og flytjið það fyrir bekkinn. Sögugerð Semjið sögu sem Lúkas gæti lesið fyrir köttinn. Hugsið um og ræðið: Hvers konar saga myndi róa kött? Ætti hún að vera fyndin, spennandi eða róleg? Hverjar eru aðalpersónurnar? Hvernig endar sagan? Munið að gefa sögunni heiti sem passar við söguþráðinn. Ritun Ímyndið ykkur að þið séuð mús eða annað dýr sem lendir í erfiðum aðstæðum. Skyndilega munið þið eftir einhverju sem þið lásuð í bók. Hvað var það? Hvernig hjálpar þekkingin ykkur? Hvernig tekst ykkur að leysa vandann? Munið eftir upphafi, miðju og endi. Gefið sögunni heiti sem passar við efnið.
30 Samheiti Finnið orð og setningar sem merkja það sama. Þið getið fundið orðin á blaðsíðunum sem gefnar eru upp. Skrifið niður ykkar eigin málsgreinar með því að nota orðin sem þið funduð á blaðsíðunum. að telja forviða að hrósa ákafur í sig kjark (bls. 8) (bls. 10) (bls. 18) (bls. 6) (bls. 12) augunum að loka
31 Orðskýringar Bls. 5 niðursokkinn (lo.): mjög einbeittur, veitir engu öðru athygli conentrated skoncentrowany, bardzo skupiony, pochłonięty Bls. 6 hégómagjarn (lo.): upptekinn af sjálfum sér og upphefur sig með ómerkilegum hlutum sem litlu máli skipta vain, self-absorbed próżny, zarozumiały Bls. 10 forvitinn (lo): sá sem langar að vita eitthvað um margt curious ciekawy, chce wiedzieć coś o wielu rzeczach að hampa (lo): að hrósa, veita einhverjum athygli og segja fallega hluti praise chwalić, wychwalać Bls. 26 stýri (bls. 26): rófa á ketti (gamalt orð) – oftast er orðið stýri notað yfir búnað til að stjórna faratæki tail ogon
32
Lúkas lesmús Lucas the reading mouse Łukasz - czytająca mysz ISBN 978-9979-0-3505-3 @2026 höfundur texta og mynda Brynhildur Stefánsdóttir Ensk þýðing: Brynhildur Stefánsdóttir Pólsk þýðing: Elźbieta Anna Kowalczyk Ritstjórn: Elín Lilja Jónasdóttir og Katarzyna Þóra Matysek Ráðgefandi sérfræðingur: Harpa Pálmadóttir Málfarslestur: Ingólfur Steinsson Öll réttindi áskilin 1. útgáfa 2026 Miðstöð menntunar og skólaþjónustu Kópavogi Leturgerð meginmáls: Avenir roman Hönnun og umbrot: Miðstöð menntunar og skólaþjónustu
Músin Lúkas býr á bókasafni og hefur lesið ógrynni bóka. Lúkas hefur öðlast skilning á öðrum dýrum í gegnum bækur og reynist sú þekking honum dýrmæt þegar líf hans liggur við. The mouse Lucas lives in a library and has read countless books. Lucas has gained an understanding of other animals through those books, and that knowledge proves valuable when his life is at stake. Mysz o imieniu Łukasz mieszka w bibliotece, gdzie ma okazję czytać mnóstwo książek. Dzięki lekturom poznaje i rozumie inne zwierzęta. Zdobyta wiedza okazuje się bezcenna, gdy jego życie zostaje zagrożone. 40372
RkJQdWJsaXNoZXIy MjIxNzc=