6-7 / 83
6
Námsgagnastofnum 2015
–
07011
7
Albert Einstein.
•
Hvers vegna lærum við eðlisfræði? Hvernig getur hún verið
gagnleg fyrir okkur sem einstaklinga og fyrir mannkynið í heild?
•
Hvaða gagn hefur mannkynið haft af kenningum Alberts
Einsteins?
Hvaða áhrif höfðu þær á gang síðari heimsstyrjaldar?
umræðuefni
Albert Einstein er einn af þekktustu vísindamönnum 20. aldar.
Hann fæddist í Þýskalandi árið 1879. Einstein er þekktastur fyrir
afstæðiskenningar sínar en í þeim felst meðal annars að tími og vegalengd
breytast þegar hlutir nálgast ljóshraða, að ljós beygir þegar það fer nálægt
mjög þungum hlutum, eins og stóru svartholi og að massi er eitt form
orkunnar samkvæmt jöfnunni E = mc
2
. Hann fékk Nóbelsverðlaunin í
eðlisfræði árið 1921.
EÐLIS- OG STJÖRNUFRÆÐI
7
Vísindamolar
Í þessum kafla er sagt frá ýmsum aðstæðum
og fyrirbærum þar sem eðlisfræði og
stjörnufræði koma við sögu.
Árið 1997 náði BretinnAndyGreen hraðanum
1228 kílómetrum á klukkustund á bílnum
Thrust SuperSonic. Þetta var heimsmet því
ekkert farartæki hafði komist á meiri hraða
á yfirborði jarðar. Hann varð um leið fyrstur
manna til þess að rjúfa hljóðmúrinn í bíl.
Árið 1054 sást stjarna springa í stjörnumerkinu
Nautinu. Stjarnan var svo björt eftir
sprenginguna að hún sást bæði dag og nótt í
nokkrar vikur. Leifar stjörnunnar sjást sem
gasþoka sem nefnist Krabbaþokan. Í miðju
Krabbaþokunnar er nifteindastjarna sem
snýst um 30 sinnum á sekúndu í kringum
sjálfa sig. Mjög stórar stjörnur enda aldur sinn
í sprengingu og mynda nifteindastjörnu eða
svarthol.
Thrust SuperSonic er nú til sýnis á samgöngusafninu í Coventry
á Englandi.
Maður í Faradaybúri.
Krabbaþokan.
Þegar rafstraumur fer um loft þá gefur loftið frá
sér ljósglampa sem við köllum eldingu. Loftið
hitnar, þenst snögglega út og sendir frá sér hljóð
sem nefnist þruma. Þetta gerist í náttúrunni
þegar ský safna rafhleðslu. Einnig er hægt að
búa til eldingar í rannsóknarstofu eins og sést á
myndinni. Manneskjan á myndinni er örugg því
hún er inni í svonefndu Faradaybúri sem leiðir
hleðsluna niður í jörðina. Á sama hátt er öruggara
að vera inni í bíl en utandyra í þrumuveðri því
rafhleðslan berst eftir yfirborði bílsins.