Eðlis- og stjörnufræði I

Námsgagnastofnum 2015

–

07011

EÐLIS- OG STJÖRNUFRÆÐI

þyngdarkraftar milli okkar og jarðar halda okkur við jörðina.

Í stærra samhengi er það fleira en jörðin sem hefur nægjanlegan massa til að

hafa áhrif með þyngdarkröftum. Þyngdarkraftar milli tunglsins og hafsins

valda til dæmis sjávarföllum við strendur landa. Sólin hefur mestan massa

alls í sólkerfinu og þyngdarkraftar milli hennar og reikistjarnanna halda

sólkerfinu saman.

Eins og rafkraftar og segulkraftar þá geta þyngdarkraftar verkað á milli hluta

án þess að þeir snertist. Þyngdarkraftar eru hins vegar öðruvísi að því leyti að

þeir eru alltaf aðdráttarkraftar. Hins vegar geta bæði rafkraftar og segulkraftar

eftir aðstæðum verkað sem aðdráttar- eða fráhrindikraftar.

Meira um núningskrafta

Taktu bók og leggðu á borð. Ýttu nú á bókina, í byrjun svo laust að hún

hreyfist ekki og auktu síðan kraftinn þangað til bókin rennur af stað;

ýttu henni þá stutta vegalengd.

Bókin rennur ekki af stað um leið og þú ýtir á hana vegna þess að það verkar

jafnstór núningskraftur á hana sem vegur upp kraftinn sem þú beitir. Þegar

þú ýtir fastar á bókina vex núningskrafturinn jafn mikið svo bókin hreyfist

ekki úr stað. Núningskrafturinn getur hins vegar ekki vaxið nema upp að

ákveðnu marki og þegar þú ýtir með enn meiri krafti þá rennur bókin af stað.

Hún rennur síðan áfram á meðan þú ýtir á hana en stöðvast mjög fljótlega

eftir að þú hættir að ýta. Það verkar nefnilega núningskraftur á bókina frá

borðinu meðan hún rennur og sá kraftur stöðvar hana þegar krafturinn frá

þér hættir að vega upp á móti núningskraftinum.

Sýndartilraun:

Smelltu á slóðina

og fylgdu leiðbeiningunum þar og veldu „Run Now“.

Núningskraftar af þessum toga verka á milli allra hluta sem snertast og

nuddast saman. Þannig kraftar vinna á móti hreyfingu og vegna áhrifa þeirra

eru flestir hlutir í umhverfi okkar kyrrir.

verkLEG ATHUGUN

Hvað væri öðruvísi hjá okkur á jörðinni ef þyngdarkraftar væru talsvert

veikari en þeir eru? Hvað yrði öðruvísi ef þyngdarkraftarnir væru

sterkari?

umræðuefni