56-57 / 83
56
57
Námsgagnastofnum 2015
–
07011
EÐLIS- OG STJÖRNUFRÆÐI
Við notum einangrun til að draga úr varmaorkutapi
Þekking á flutningi varmaroku og sá eiginleiki að varmaorkan flyst frá
heitari hlut til kaldari hefur verið nýtt til að stjórna hitastigi í híbýlum
manna. Við notum einangrun til að draga úr varmaorkutapi. Á Íslandi
þurfa veggir og gluggar að hafa góða einangrun. Til að geta haldið
stöðugu hitastigi inn í híbýlum fólks verða veggir og gluggar að vera úr
efni sem leiðir varmaorkuna treglega, til að lágmarka varmaorkutapið.
Einangrun er sett á húsveggi, annað hvort að utan eða innan, t.d. með
steinull sem leiðir varmaorku illa. Í gluggum er haft tvöfalt eða þrefalt
gler með lofti á milli. Loftið er lélegur varmaleiðari og þess vegna tapast
minni varmaorka út um gluggann ef notaðir eru slíkir gluggar.
Hitabrúsi er annað dæmi um einangrun, hann er notaður til að
halda drykkjum heitum eða köldum eftir atvikum. Hitabrúsi þarf
að vera gerður úr efni sem leiðir varmaorku illa og einangrar vel. Ef
hann er úr þannig efni þá helst hitastig drykkjarins, en tapast síður til
umhverfisins.
Kælikerfi eru hönnuð til þess að ná varmaorku úr
hlutum í þeim tilgangi að kæla þá
Kælikerfi virka á annan hátt en einangrun.Kælikerfi eru hönnuð til þess
að ná varmaorku úr hlutum í þeim tilgangi að kæla þá. Til eru margar
gerðir kælikerfa og gott dæmi um slíkt er ísskápur. Kælikerfi ísskáps
virkar þannig að kaldur vökvi rennur í rörum inn í veggjum ísskápsins.
Vökvinn tekur til sín varmaorkuna frá loftinu inni í ísskápnum og
breytist síðan með hjálp meiri varmaorku í lofttegund. Lofttegundinni
er síðan dælt inn í sérstakan þétti sem breytir lofttegundinni aftur í
vökva. Við það að breytast aftur í vökva gefur efnið frá sér varmaorku
sem er skilað til umhverfisins. Af þeim sökum er bakhlið ísskápa oft
mjög heit. Vörurnar sem eru inn í ísskápnum missa varmaorku við
þetta ferli og kólna.
Eðlisvarmi – sum efni hitna meira
en önnur
Það er mjög mismunandi hve efni hitna eða kólna mikið þegar þau
taka við eða láta frá sér varmaorku.
Þegar efni fær til sín varmaorku þá annað hvort breytir það um
ham eða hitnar. En ætli það sé munur á því hversu mikið efni hitna?
Vinirnir eru að framkvæma enn eina athugunina. Þeir byrjuðu á því
að setja tóman pott á eldavélarhellu í tíu mínútur og komust að því að
potturinn hitnaði mjög mikið. Síðan settu þeir sama pott með dálitlu
vatni á helluna í jafn langan tíma og komust að því að potturinn með
vatninu hitnaði mun minna en potturinn þegar hann var tómur.
verkefni/UMRÆÐUR
1.
Segðu frá því hvað gerist þegar hlutir hitna eða kólna.
2.
Á hvaða þrjá vegu flyst varmaorka? Segðu stuttlega frá öllum leiðunum þremur.
3.
Hvers vegna er betra að einangra með tvöföldu eða þreföldu gleri í stað einfalds glers?
4.
Hvernig kælir ísskápur matvörur?
Hvers vegna hitnar potturinn
með vatninu ekki jafn mikið?
Ég held að það sé bara af því að það
er meira efni sem verið er að hita.
Vegna þess
að það þarf
meiri orku
til að hita
vatnið en
málminn í
pottinum.
Já, en
eldavélin er
stillt á sama
hita!!
3.5