50-51 / 83
50
51
Námsgagnastofnum 2015
–
07011
EÐLIS- OG STJÖRNUFRÆÐI
Við notum jarðvarma til að hita upp húsin okkar
Ein gerð varmaorku er jarðvarmi. Inni í kjarna jarðar ermikil varmaorka
en hitastigið við kjarnann talið vera um 7000 °C. (Sjá mynd á bls. 13).
Hluti þessarar miklu varmaorku getur borist með möttulefninu sem
kvika upp á yfirborðið í eldgosum. Kvikan safnast oft fyrir undir
eldfjöllum, í sérstökum kvikuhólfum eða innskotum. Þau hafa mikil
áhrif á nánasta umhverfi sitt. Þau hita bæði jarðlögin og það grunnvatn
sem kemst í nálægð kvikunnar.
Eins og flestir vita þá er Ísland afar virk eldfjallaeyja. Hér eru virk
rek- og gosbelti og innan þeirra eru eldstöðvar sem gjósa reglulega.
Virku rek- og gosbeltin liggja frá Reykjanestá uppí Langjökul, þvert
yfir landið í Vatnajökul og síðan norður í Öxarfjörð. Einnig er virkt
hliðargosbelti sem liggur frá Vestmannaeyjum í átt að Vatnajökli.
Meðal þekktustu eldfjalla landsins eru: Hekla, Katla, Grímsvötn,
Bárðarbunga, Vestmannaeyjar, Askja og Krafla. Þessi eldfjöll hafa öll
gosið reglulega á sögulegum tíma og haft mikil áhrif á líf Íslendinga.
Grunnvatn sem leitar ofan í jörðina við þessi eldfjöll og í nágrenni
þeirra, nálægt kvikunni, hitnar og leitar aftur upp á yfirborðið. Heitt
vatn finnst víða í sprungum eða í laugum í nágrenni eldfjalla. Enn
heitara vatn er síðan að finna í mikilli nálægð við kvikuhólfið neðar
í jörðinni. Íslendingar hafa í mörg ár nýtt jarðvarma bæði til þvotta
og húshitunar. Til eru heimildir um að menn hafi baðað sig í heitum
laugum og lækjum allt frá 13. öld. Í byrjun 20. aldar var farið að
bora eftir jarðvarma á Íslandi og árið 1930 var fyrsta hitaveitan lögð
í Reykjavík og náði til 70 húsa. Allt frá þeim degi hafa Íslendingar
verið frumkvöðlar á þessu sviði ásamt öðrum þjóðum, eins og Ítölum
og Bandaríkjamönnum. Mikilvægt er að Íslendingar noti jarðvarma
sinn í sátt við náttúruna. Þó svo að jarðvarmi sé skilgreindur sem
endurnýjanleg auðlind þá er mikilvægt að nýting hans sé sjálfbær.
Það þýðir að við þurfum að ganga þannig um auðlindina að komandi
kynslóðir geti nýtt hana á sama hátt og þjóðin gerir í dag. Mikilvægt
er að gera áætlanir um vernd og nýtingu þessa mikilvæga orkugjafa.
Jarðvarminn sem nýttur er á Íslandi veitir okkur mikil lífsgæði og
möguleika en jafnframt fylgir honum bæði umhverfisrask og mengun.
Við nýtingu jarðvarma eykst t.d. magn brennisteins og koltvíoxíðs í
andrúmsloftinu.
verkefni/UMRÆÐUR
1.
Hver er munurinn á hitastigi og varmaorku?
2.
Hver er einingin fyrir varmaorku?
3.
Hvaðan kemur jarðvarminn sem nýttur er til húshitunar?
Eldgos í Eyjafjallajökli. Bærinn Þorvaldseyri í forgrunni.
Borhola við Kröflu í Mývatnssveit.
Rek- og gosbeltin á Íslandi.