48-49 / 83
49
EÐLIS- OG STJÖRNUFRÆÐI
48
Námsgagnastofnum 2013
–
07011
Er ekki
varmaorka
meiri eftir því
sem hitastigið
er hærra?
Það hlýtur
að vera meiri
varmaorka
í stærri
stönginni.
Hummm!!! Er ekki varmaorka
og hitastig það sama?
Ég held að stangirnar
innihaldi jafn mikla
varmaorku vegna þess að
þær eru jafnheitar.
Ef hugmyndir vinanna um varmaorku eru skoðaðar nánar þá sést að
þeir eru ekki sammála um hvort báðar járnstengurnar innihaldi sömu
varmaorku. Ætli varmaorkan sé sú sama í báðum stöngunum eða er
varmaorkan einnig háð öðrum þáttum en hitastigi? Það kemur í ljós að
varmaorka stærri stangarinnar er meiri.
Varmaorka er háð magni
Varmaorka er háð bæði hitastigi og magni. Járnstöngin sem er tvöfalt
stærri hefur tvöfalt meiri varmaorku. Hitastig er hugtak sem segir til
um hversu kaldur eða heitur hlutur er, en
varmaorka
er sú orka sem
hlutur hefur vegna þess að hann er heitur.
Þar sem varmaorka er bæði háð hitastigi og magni er áhugavert að
bera saman varmaorku tveggja ólíkra hluta með mismunandi hitastig.
Köld sundlaug getur haft meiri varmaorku en bolli með sjóðandi heitu
vatni. Hitastig vatnsins í bollanum er hærra en vegna þess að magnið
hefur áhrif, þá er varmaorkan mun meiri í sundlauginni.
Við fáum orku úr mat að stórum hluta til þess að
halda líkama okkar heitum
Orka í matvælum er gjarnan gefin upp í kaloríum. Ámatvælaumbúðum
er algengt að orkan sé líka gefin í kílójúlum ásamt kaloríum, t.d.
innihalda 100 grömm af hreinu skyri 259 kJ / 61 kkal af orku. Ein
kaloría er skilgreind sem sú varmaorka sem þarf til þess að hita eitt
gramm af vatni um eina gráðu, úr 14,5 °C í 15,5 °C. Varmaorka, eins og
aðrar orkumyndir, er í vísindummæld í einingunni júl ( J).Mælieiningin
er hluti af SI-einingakerfinu. Algengt er einnig að nota forskeytið kíló-
á undan júl sem er skrifað kílójúl eða kJ. 1 kJ eru 1000 J.
Köld sundlaug getur innihaldið meiri varmaorku en
bolli með sjóðandi heitu vatni.
Framleiðendur matvæla eiga alltaf að greina frá
efnainnihaldi og næringargildi vörunnar.
Varmaorka
Varmaorka er sú orka sem hlutur hefur vegna þess að hann er
heitur.
Hlutir búa yfir orku vegna þess að þeir eru heitir og því hærra sem
hitastig þeirra er því meiri er þessi orka. Orkan er kölluð
varmaorka
.
Við getum séð áhrif varmaorku hlutar á því að hann getur hitað aðra
kaldari hluti. Í sumum tilfellum má nota varmaorku hlutar til að
hreyfa aðra hluti eða jafnvel til að búa til rafmagn.
Það er algengur misskilningur að halda að hitastig og varmaorka sé
það sama. Vinirnir á myndinni eru að velta þessum hugtökum fyrir
sér. Þeir hafa hitað tvær járnstangir upp í sama hitastig og er önnur
stöngin tvöfalt stærri en hin. Þeir eru ekki alveg sammála um það hvort
varmaorkan sé eingöngu háð hitastiginu eða einnig öðrum þáttum.
3.2