16 Miðstöð menntunar og skólaþjónustu | 2026 Bakgrunnsþekking Ályktunarhæfni Við lestur er sífellt verið að máta innihald textans við það sem lesarinn veit fyrir og það er mun auðveldara að lesa um eitthvað sem viðkomandi hefur reynslu af. Barn sem æfir fótbolta en þekkir ekki til hesta á auðveldara með að skilja lýsingar sem það les tengdar fótboltaiðkun en hestamennsku, enda getur barnið auðveldlega séð fyrir sér það sem er að gerast í texta um fótbolta. Barn sem er alið upp á fjárbúi á mun auðveldara með að átta sig á texta um sauðburð eða réttir en barn sem hefur ekki reynslu af sveitinni o.s.frv. Hér er gott að leggja áherslu á að börn græða á að eiga sem auðugastan reynsluheim og með því að lesa með þeim og ræða um innihaldið erum við að auðga þennan reynsluheim enn frekar. Með því að ræða til dæmis um það sem fyrir augu ber þegar ferðast er eða hlusta saman á fréttir hjálpar einnig til við að auka þekkingu og orðaforða. Það er gott að tengja þessa glæru við þá síðustu um orðaforða, því þekking okkar er að miklu leyti bundin í orðaforða, einstaklingar hafa orð yfir það sem þeir vita. Ályktunarhæfni er að skilja hvað er verið að meina þrátt fyrir að það standi ekki berum orðum í textanum. Í samræðum og við hlustun heyrast blæbrigði raddarinnar sem gefa til kynna að einhver sé t.d. óöruggur, spenntur o.s.frv. en þegar lesið er þarf oft að átta sig á því sem liggur milli línanna, stendur ekki beinum orðum. Þarna hafa bakgrunnsþekking og orðaforði mikil áhrif. Oft þarf að benda börnum á þetta í texta og þá er gott að nota tækifærið í spurningunum og spyrja hvernig barnið haldi að einhverri persónu líði eða eitthvað álíka. Bakgrunnsþekking • Ekkert hefur jafnmikil áhrif á nám okkar og skilning eins og það sem við þegar vitum (Harvey og Goudvis, 2013). • Þegar við lesum erum við stöðugt að máta innihald textans við það sem við vissum fyrir og ígrunda innihaldið í takti við það. Eftir því sem við höfum víðtækari og dýpri þekkingu á lesefninu gengur okkur betur að átta okkur á innihaldi textans. • Ný þekking dagsins í dag er bakgrunnsþekking morgundagsins. Glæra 8 Ályktunarhæfni Hvað stendur ekki berum orðum en lesandinn á samt að átta sig á? Að hverju er verið að ýja milli línanna? Barnfóstran las draugasögu fyrir svefninn og systkinin vildu hafa ljósið kveikt um nóttina. Glæra 9
RkJQdWJsaXNoZXIy MjIxNzc=