Íslendingar þurftu fyrrum að vera sjálfir sér nægir á nánast öllum sviðum. Fólk klæddist ullarfatnaði yst sem innst. Hann þætti líklega fábreyttur nú til dags – eða hvað?
Hvernig eru fötin núna? Eru þau mjög fjölbreytt eða erum við kannski enn flest að nota föt með svipuðu sniði? Buxur – peysur – jakkar …?
Höfundar námsefnisins vildu segja frá þjóðlífi Íslendinga í kringum árið 1800. Búningarnir sem sjást á myndum bókarinnar sýna klæðnað sem kynni að hafa tíðkast um það leyti en líka bæði fyrir og eftir þann tíma.
Í hverri flík var mikil vinna, allt frá því að ullin var rúin af kindunum, þvegin og þurrkuð. Síðan var togið tekið ofan af þelinu, ullin kembd og spunnin í þráð. Þá var settur upp vefur í vefstól og ofið efni sem síðan var sniðið og saumað í flíkur. Íslendingar lærðu að prjóna á 16. öld og prjón varð mjög fljótt vinsælt á Íslandi og sokkar, vettlingar og húfur prjónaðar. Stærri flíkur voru líka prjónaðar svo sem peysur, jakkar og vesti og reyndar þekktust líka prjónaðar karlmannsbuxur. Líklegar ástæður þess að Íslendingar tileinkuðu sér prjónaskap í svo ríkum mæli eru t.d. að húsakynni voru þröng og vefstólar tóku pláss. Ullarþráður nýtist líka betur þegar flík er prjónuð heldur en þegar hún er sniðin úr ofnu klæði.
Fólk fékk oft góðan spariklæðnað þegar það var orðið fullorðið, t.d. áður en það gifti sig, og það voru svo sparifötin lengst af ævinni. Hversdagsföt voru eins í sniði, bara minna skreytt, úr lélegra efni eða slitin og gömul. Krakkar voru í eins fötum og fullorðnir, stelpur þó með önnur höfuðföt en fullorðnar konur.
Karlar voru á þessum tíma oftast í hnébuxum og háum ullarsokkum. Þeir voru í skyrtum, vesti og jakka, með prjónahúfu á höfði og allir gengu í skinnskóm, flestir úr sauðskinni en líka úr selskinni og á Vestfjörðum voru saumaðir skór úr fiskroði. Sjómenn voru í skinnklæðum yst.
Mun meira var borið í búning kvenna en karla. Lengst af gengu konur í svokölluðum faldbúningi sem ber nafn af höfuðbúnaðinum, faldinum. Utan yfir skyrtu voru konur í upphlut, n.k. koti, sem var reimaður saman að framan. Við upphlutinn var festur niðurhlutur þ.e. pils. Konur voru gjarnan í mörgum pilsum. Á ysta pilsinu var skrautbekkur neðst. Stundum voru borðar saumaðir á pilsið en önnur pils voru með útsaumi, blómsturbekkjum í mörgum litum. Utan yfir upphlutinn voru konur í treyju sem náði upp í háls og var með löngum, þröngum ermum. Bæði upphluturinn og treyjan voru skreytt með leggingum, borðum eða útsaumi, og skrautkragi var um hálsinn. Faldurinn á höfðinu var vafinn úr nokkrum klútum og festur með títuprjónum. Stelpur voru þó með skotthúfur og á þessum tíma voru konur líka farnar að láta sér nægja að vera með skotthúfur hversdags í stað faldsins. Sokkar og skór kvenna voru ullarsokkar og skinnskór, rétt eins og karlanna. Utan yfir voru konur í hempum, sérstaklega á ferðalögum, t.d. ef þær voru að fara til kirkju. Þá settu þær stundum líka hatt yfir faldinn á höfðinu. Á bls. 2 og 17 í bókinni sést kona í hempu og með hatt. Um 1800 voru hempur og hattar að hverfa.
Faldurinn breyttist með tíma. Á 18. öld var hann vafinn hátt upp og beygður fram í krók og var kallaður krókfaldur. Smátt og smátt þróaðist hann í svo kallaðan spaðafald sem var allsráðandi á fyrri hluta 19. aldar allt þar til faldbúningurinn hvarf um miðja 19. öld. Í bókinni sjást báðir þessir faldar í einu sem hefur líklega verið fátítt. Konurnar sem eru í hempum og með hatta eru örugglega með krókfalda innan undir höttunum. Konurnar lengst til hægri, neðst á bls. 17, eru hvor með sinn faldinn. Sú eldri er með krókfald og sú yngri með spaðafald. Eins er á jólamyndinni á bls. 21. Gamla konan þar heldur tryggð við krókfaldinn sinn en ungu konurnar eru með spaðafald. Unga stúlkan lengst til hægri er með skotthúfu og stelpurnar með skarðahúfur, sem voru stelpuhúfur skreyttar t.d. með kniplingum (blúndum) eða sérstökum hnöppum. Víða í bókinni??? eru myndir af konum við vinnu sína og þá með lága falda, afbrigði af krókfaldi. Þeir voru kallaðir skuplur. Eins má víða sjá konur með prjónuð herðasjöl. Þau voru í raun líklega ekki algeng fyrr en fór að líða á 19. öldina, þ.e. á seinni hluta 19. aldar og í byrjun þeirrar 20. Klæðnaður fólks á myndunum sýnir því ekki klæðnað fólks á ákveðnum tíma heldur má þar sjá vísbendingar um ákveðna þróun fatanna í rúma öld.