ÉG ÞOLI EKKI BLEIKT VINNUBÓK RAGNHEIÐUR GESTSDÓTTIR
2 BÓKARTITILL OG KÁPA 1. Bókartitill Bókartitill segir oftast eitthvað um innihald bókar. Um hvað getur þú ímyndað þér að þessi bók fjalli? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 2. Bókarkápa Bókarkápan gefur líka ýmsar væntingar um innihaldið. Hvar og hvenær heldur þú að sagan gerist? Í sveit eða borg? ______________________________________________________ Nú á dögum eða fyrir löngu síðan? ______________________________________ Af hverju heldur þú það? _______________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvers konar mynd er á kápunni? ________________________________________ Hvar getum við helst búist við að sjá svona mynd? ________________________ _____________________________________________________________________ Hvað finnst þér um myndverk af þessu tagi? Alltaf flott Alltaf ljót Sums staðar flott
3 HEIMSÓKN bls. 2–7 Lestu allan kaflann áður en þú vinnur verkefnin 1. Sögumaður Sá sem segir sögu í bók er kallaður sögumaður. Hvað veist þú núna um sögumanninn í Ég þoli ekki bleikt? Er sögumaðurinn stelpa, strákur, karl eða kona? __________________________ Hvað heitir sögumaðurinn? _____________________________________________ Hvað getur þú ímyndað þér að hann sé gamall? __________________________ Hvað finnst honum skemmtilegt að gera? ________________________________ _____________________________________________________________________ Hvað finnst honum ekki skemmtilegt að gera? ____________________________ _____________________________________________________________________ 2. Nöfn Villi og Maggi eru styttingar á lengri nöfnum eða gælunöfn. Hvað gæti Villi heitið? _________________________________________________ En Maggi? ___________________________________________________________ Ert þú kölluð/kallaður einhverju gælunafni? _______________________________ Kalla allir þig sama nafninu, bæði heima og í skólanum? ___________________ Hvað viltu helst láta kalla þig? __________________________________________ Bæði Villi og Véný heita nöfnum sem byrja á V. Þekkirðu fleiri nöfn sem byrja á V? Skrifaðu þau hér: _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________
4 3. Lýsingar Hvernig lítur Véný út? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Sum orð notum við til að lýsa því hvernig fólk lítur út, en önnur til að láta í ljós hvað okkur finnst um þau. Einhver sem þú þekkir er til dæmis brúneygur, en þér finnst hann vera skemmtilegur. Settu hring utan um þau lýsingarorð sem má nota til að lýsa útliti fólks: hávaxinn nefstór rauðhærð gamansamur freknótt feimin frekur rangeygur hrokkinhærð þybbinn stæltur málgefinn leggjalöng Settu hring utan um þau lýsingarorð sem má nota til að lýsa áliti okkar á fólki: svarthærður undarleg skemmtilegur bláeyg fyndinn smáfætt jákvæð gamansöm uppstökkur frábær hlédrægur grönn græneygð Hugsaðu þér manneskju. Lýstu útliti hennar og hvernig þér finnst hún. Þú getur notað orðin hér fyrir ofan. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________
5 4. Nútíð – þátíð Frásögnin í bókinni er í nútíð. Það er eins og Villi segi okkur söguna um leið og hún gerist. Breyttu eftirfarandi texta í þátíð: Ég heyri þegar Maggi og stelpan koma en ég kem ekki fram fyrr en mamma er búin að kalla oft á mig. Ég verð að klára borðið í leiknum. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvaða orðum þurftir þú að breyta? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvernig orð eru þetta? Eru þetta: já nei lýsingarorð (þau lýsa einhverju)? sagnorð (þau segja frá hvað gerist)? nafnorð (þau segja hvað hlutirnir heita)? Ég heyrði heyrði,
6 BLEIKT HERBERGI bls. 8–15 Lestu allan kaflann áður en þú vinnur verkefnin 1. Nafnorð Hvað hefur Maggi meðferðis þegar hann flytur til Villa og mömmu hans? Teldu upp nokkra hluti. Þú getur litið á bls. 8 og 9 og skoðað texta og myndir. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Settu hring utan um nafnorðin: skyrta hjól syfjaður lampi kassi hlaupandi saddur leiðinlegt sjónvarp rúmföt muna gítar bleikt húsgögn flott græjur bíll gamall herbergi málverk buxur 2. Litir Af hverju heldurðu að Maggi máli herbergið sem Véný á að fá bleikt á litinn? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvernig myndir þú vilja hafa þitt herbergi á litinn? _________________________ Af hverju? ______________________________________________ ___________________________________________________ _______________________________________________ __________________________________________
7 3. meira um liti 4. Samsett orð Stundum er orði bætt framan við heiti á lit og búið til samsett orð sem lýsir litnum enn þá nánar. Settu saman nokkur litaheiti úr orðunum hér að neðan: mosi ljós eldur sól dimmur sót hrím skær fölur himinn gras snjór dökkur rós svartur blár rauður gulur grænn hvítur brúnn bleikur fjólublár grár _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Tengdu saman orðin sem þér finnast eiga saman. Þú getur borið þína lausn saman við lausnir félaga þinna og skoðað hvort þið eruð sammála. Hér er engin lausn réttari en önnur! gulur kuldalegur rauður fallegur svartur glaðlegur blár hressandi fjólublár drungalegur brúnn mildur grænn sterkur appelsínugulur æpandi bleikur væminn hvítur skemmtilegur grár bjartur himinn + blár = himinblár
8 5. Tilfinningar Af hverju fór Véný að gráta? ___________________________ __________________________________________________ _____________________________________________________ Raðaðu hugtökunum þannig að veikasta tilfinningin komi fyrst og sú sterkasta síðast: hata – þoli ekki – líkar ekki _____________________________________________________________________ líkar við – elska – er mjög hrifin(n) af _____________________________________________________________________ 6. Að vilja Skrifaðu sögnina að vilja í réttri mynd í eyðurnar: Ég ___________ ekki vera hér. Ég ___________ ekki hafa ykkur hér heldur. Ég ___________ fara og þú ___________ að ég fari. Við ___________ það sama. Hvað vill Véný? Hún ___________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvað vill Villi? Hann ___________________________________________________ _____________________________________________________________________ vil viljum vilt vill
9 ÁÆTLUN bls. 16–31 Lestu allan kaflann áður en þú vinnur verkefnin 1. Nútíð – þátíð Breyttu eftirfarandi texta í þátíð: Þegar ég lít um öxl blikkar Véný mig í laumi. Svo heldur hún áfram að kjökra meðan mamma og Maggi hjálpa henni inn á bað. Ég fer aftur að sofa. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvaða orðum þurftirðu að breyta? _____________________________________________________________________ Skrifaðu sagnirnar í nafnhætti (með að fyrir framan): _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Þegar ég leit að líta,
10 2. Orðaleit Í stafaruglinu hér að neðan getur þú fundið tvö nöfn og margar sagnir í nafnhætti. Skrifaðu nöfnin og 8 sagnir á línurnar. Nöfnin eru: ___________________________ og ___________________________ Sagnirnar eru: að ___________________________ að ___________________________ að ___________________________ að ___________________________ að ___________________________ að ___________________________ að ___________________________ að ___________________________ Fannstu fleiri sagnir? Hverjar þá? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 3. Áætlun Hver er áætlun Vénýjar og Villa? ________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Heldur þú að áætlunin muni heppnast? __________________________________ GARGANGASM KOVÉNÝFFÁÁ S P I L A T A L A L ONLESARATA F A L Y F T A F I M A P I S S A H A F A
11 4. Samheiti – andheiti Finndu samheiti: Finndu andheiti: fúl _____________________ fýlusvipur _____________________ glöð _____________________ sammála _____________________ barn _____________________ illa _____________________ strákur _____________________ hátt _____________________ fag _____________________ auðveldlega _____________________ spjalla _____________________ kjökra _____________________ 5. Orðaleit Skoðaðu myndina á bls. 23 og skrifaðu niður orðin sem birtast þar á sjónvarpsskjánum. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Eru einhver orð þarna sem þú þekkir ekki eða sem þér finnst skrýtin? Ef svo er, skrifaðu þau hér. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ kát leið snökta lágt tala gleðisvipur vel erfiðlega drengur krakki ósammála námsgrein
12 MYRKUR MÁNUDAGUR bls. 30–39 Lestu allan kaflann áður en þú vinnur verkefnin 1. Veðurorð Skiptu orðunum í þrjá hópa. Í einn hópinn fara orð sem eingöngu eiga við vetrarveður, í annan þau sem bara eru sumarorð og í þann þriðja orð sem geta átt við veðrið á Íslandi hvenær ársins sem er. slydda dimmt sólskin hlýtt þoka þrumur rok hríð frost bjart bleyta snjókoma rigning skýjað heitt stjörnubjart gola bylur suddi hálka Vetur Sumar Vetur, sumar, vor og haust Hvaða hópur varð stærstur? ___________________________________________ Hvaða árstíð þykir þér skemmtilegust? __________________________________ Af hverju? ____________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________
13 2. Nafnorð Öll nafnorð hafa kyn, karlkyn, kvenkyn eða hvorugkyn. Nafnorð er í karlkyni ef þú getur sett hann í staðinn fyrir orðið, hún ef það er í kvenkyni og það í hvorugkyni. Flokkaðu þessi orð eftir kynjum: regnið snjórinn veturinn hríðin rokið óveðrið rigningin þokan bylurinn snjókoman myrkrið skammdegið golan fárviðrið karlkyn (hann) kvenkyn (hún) hvorugkyn (það) 3. Samheiti Tengdu saman orðin sem þýða það sama: rangt stress glöð skapstygg spjalla kát gráta leið streita gabba úrill tala hrygg grenja plata vitlaust
14 4. Lýsingarorð Í stafaruglinu getur þú fundið mörg lýsingarorð. Settu hring utan um þau sem þú finnur. Lýsingarorðin sem þú fannst voru í kvenkyni, það er að segja þau voru eins og við notum þau þegar við tölum til dæmis um stelpu. Veldu nú nokkur af lýsingarorðunum og skrifaðu þau líka í karlkyni (um strák) og hvorugkyni (um barn): kvenkyn karlkyn hvorugkyn __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________ Búðu til 3 setningar og notaðu einhver af lýsingarorðunum sem þú fannst. _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ H V G Ó Ð Ú F I N M R E I Ð T R Ú L R Á Æ I L Í T I L L Ö L DKLÓKLHÁSA DÖPURLÁGKM A P I S S A H A F A góð góður gott
15 5. Jákvæð og neikvæð orð. Myrkur mánudagur er líklega ekki góður dagur. Veldu eitt jákvætt og eitt neikvætt orð fyrir hvern af vikudögunum og skrifaðu við heiti þeirra. Láttu orðin stuðla saman, það er að segja að byrja á sama staf. myrkur fúll leiðinlegur sólríkur frábær meiriháttar fagur þrautleiðinlegur fyndinn þreytandi slappur letilegur léttur syngjandi ljúfur merkilegur margbreytilegur spennandi ferlegur þrælgóður skemmtilegur mæðulegur jákvætt neikvætt _____________________ mánudagur _____________________ mánudagur _____________________ þriðjudagur _____________________ þriðjudagur _____________________ miðvikudagur _____________________ miðvikudagur _____________________ fimmtudagur _____________________ fimmtudagur _____________________ föstudagur _____________________ föstudagur _____________________ laugardagur _____________________ laugardagur _____________________ sunnudagur _____________________ sunnudagur 6. Skilaboð Af hverju segir Villi ekki mömmu sinni og Magga frá skilaboðunum sem Véný sendi honum? _____________________________________________________________________ Hvaða leiðir höfum við til að senda skilaboð okkar á milli? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________
16 LEIT bls. 40–51 Lestu allan kaflann áður en þú vinnur verkefnin 1. Nöfn Konan á bókasafninu mundi eftir Vénýju af því nafnið hennar var óvenjulegt. Hvort vildir þú heldur heita sjaldgæfu eða algengu nafni? _____________________________________________________________________ Af hverju? ___________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Skrifaðu nokkur af uppáhaldsnöfnunum þínum: strákanöfn stelpunöfn ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 2. Lýsing Eyðilegt byggingasvæði getur verið draugalegur staður þegar komið er kvöld. Okkur getur líka fundist óhugnanlegt að vera í kirkjugarði að nóttu eða inni í dimmu, hrörlegu húsi þar sem brakar í gólfum. Veldu lýsingarorð sem þér finnst vera draugaleg eða óhugnanleg: kalt tómt dimmt hráslagalegt bjart hlýtt eyðilegt undarlegt myrkt fallegt hrörlegt gamalt draugalegt autt skuggalegt Veldu nú óhugnanleg nafnorð: kastali skólahús kirkjugarður turn sveitabær skógur hauskúpa leðurblaka beinagrind draugur eyðibýli blóm gröf vatn skip köngulóarvefur öræfi verslunarmiðstöð
17 Skrifaðu nú örstutta lýsingu á óhugnanlegum stað. Notaðu einhver af nafnorðunum og lýsingarorðunum sem þú valdir: _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 3. Sagnir Fylltu inn í reitina svo allar sagnirnar standi í nafnhætti, nútíð og þátíð: nafnháttur nútíð þátíð að leita finn fann að detta datt að sofa geng að liggja lá ýtti Skrifaðu 3 setningar og notaðu einhverjar af sögnunum hér að ofan: _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________
18 4. Orðaleit 1. Skilaboð send með síma eru kölluð ________________ 2. Andheiti við nei er ________________ 3. Þegar klukkan er 15 er hún ________________ 4. Andheiti við hlýtt er ________________ 5. Nútíð sagnarinnar að fara er ________________ 6. Hún er með lokuð augun en hún ________________ (bls. 50) 7. Samheiti við plat er ________________ 8. Samheiti við klaki er ________________ 9. Samheiti við máni er __________________________ 10. Kaflinn sem þú varst að lesa heitir ________________ 5. Fyrsta hjálp Hver eru viðbrögð Villa þegar hann finnur Vénýju slasaða? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 1 2 5 7 9 3 4 6 8 10 Orðið í rammanum er: ______________________________
19 Hvað myndir þú gera ef þú kæmir að slysstað? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ BATI bls. 52–56 Lestu allan kaflann áður en þú vinnur verkefnin 1. Sjúkrahús Hugsaðu þér að þú værir í sporum Vénýjar og þyrftir að liggja á sjúkrahúsi í nokkra daga. Hvaða gjafir myndir þú helst vilja fá til að stytta þér stundir og létta lund? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 2. Samheiti Hvernig bregðast Maggi og mamma við svari Vénýjar (bls. 55)? Settu hring utan um orðin sem þýða það sama og orðið forviða. undrandi glöð reið hissa hrifin furðu lostin bandóð hlessa steinhissa Darra þykir Véný vera sæt. Settu hring utan um önnur orð sem hann gæti kannski notað: falleg aðlaðandi undarleg fögur stórfætt syfjuleg gullfalleg krúttleg myndarleg
20 3. Lýsingar Veldu þau orð sem þér finnst lýsa Vénýju best. Búðu svo til heila setningu eða setningar sem lýsa henni. frek ljóshærð skemmtileg bókelsk röndótt freknótt gáfuð rauðhærð uppátækjasöm fyndin berfætt rauðhærð sniðug _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvernig lýsir Villi henni Stellu, vinkonu Vénýjar? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Hvað heldur þú að Villa finnist um Stellu? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 4. Sögulok Þegar þú byrjaðir á þessari vinnubók áttir þú að velta fyrir þér um hvað bókin Ég þoli ekki bleikt fjallaði. Skoðaðu hvað þú skrifaðir þá. Hafðirðu rétt fyrir þér eða kom sagan þér á óvart? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________
21 Finnst þér að áætlun Vénýjar og Villa hafi tekist? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 5. Hversdagsmál og sparimál Sum orð eru hátíðlegri og sparilegri en önnur sem við notum hverdags um sömu hlutina. Skiptu orðunum í tvo flokka eftir því hvort þér finnst þau hversdagsleg eða sparileg: fallegt strákur spítali bíó kvikmyndahús strætó stúlka bæ sælgæti kall nammi piltur gotterí flott bless sjúkrahús stelpa drengur strætisvagn maður hversdagslegt mál hátíðlegt mál
22 6. Upprifjun 1. Þátíðin af að lesa er ____________ 2. Villi les um ______________________ á bls. 2. 3. Efst á bls. 5 eru ______________________ 4. Villi og mamma hans bjuggu lengi tvö ____________ 5. Andheitið við úti er ____________ 6. Villi leikur sér oft í ____________ 7. Véný var með vatn í ____________ undir rúmi. 8. Dóttir hans Magga heitir ____________ 9. Þátíðin af að segja er ____________ 10. Ekkert orð byrjar á þessum staf. 11. Vény sækir ____________ í bókasafnið. 12. Nútíðin af að fara er ____________ 13. Véný, Villi, Darri og Stella ætla ____________ saman í bíó. Hvaða orð kemur í rammann? _________________________________________ 1 3 5 12 14 7 9 2 4 6 8 10 11 13 15 14. Samheiti við námsgrein er ____________ 15. Ekkert orð byrjar á þessum bókstaf.
23 7. Framtíðin Nú er sagan á enda, en það getur verið gaman að hugsa sér hvað yrði um sögupersónur ef þær væru til í raun og veru. Hvað getur þú ímyndað þér að Villi og Véný myndu vilja starfa við þegar þau væru fullorðin? Villi: _________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Véný: ________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ læknir smiður stærðfræðikennari flugmaður sálfræðingur sjómaður bókasafnsfræðingur prestur tölvufræðingur kaupmaður rithöfundur bóndi fóstra kokkur geimfari Hvað langar þig að starfa við í framtíðinni? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Mig langar
Ég þoli ekki bleikt Vinnubók Þessi vinnubók er ætluð nemendum á mið- og unglingastigi grunnskóla. Verkefnin henta vel þeim sem eru með annað móðurmál en íslensku eða þurfa að styrkja málvitund sína af öðrum ástæðum. Lögð er áhersla á að nemendur fái þjálfun í að tengja saman lestur sögubókar og vinnubókar og nota báðar bækurnar samtímis. Í vinnubókinni er athygli nemenda beint að lesskilningi, orðaforða og málfræði. Sögubókin Ég þoli ekki bleikt er eftir Ragnheiði Gestsdóttur. Hún er til á hljóðbók sem hlaða má niður af vefsíðu mms.is Höfundur vinnubókarinnar er Ragnheiður Gestsdóttir. ÉG ÞOLI EKKI BLEIKT – VINNUBÓK ISBN 978-9979-0-3564-0 © Ragnheiður Gestsdóttir Ritstjóri: Sylvía Guðmundsdóttir 1. útgáfa 2010 önnur prentun 2012 þriðja prentun 2018 fjórða prentun 2020 fimmta prentun 2025 Miðstöð menntunar og skólaþjónustu Kópavogi Útlit og umbrot: Námsgagnastofnun Prentun: Litróf ehf. – umhverfisvottuð prentsmiðja 40378
RkJQdWJsaXNoZXIy MjIxNzc=